ไมเกรนเป็นอาการปวดศีรษะที่รุนแรงที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยหลายล้านคนทั่วโลก ข้อมูลจาก Global Burden of Disease Study 2021 พบว่าในปี 2021 มีผู้ป่วยไมเกรนทั่วโลกมากกว่า 1.16 พันล้านคน เพิ่มขึ้น 58.15% จากปี 1990 งานวิจัยระบุว่าไมเกรนเป็นโรคทางระบบประสาทที่ทำให้เกิดภาระความพิการลำดับที่ 3 ของโลก
การพึ่งพายาระยะยาวอาจนำไปสู่ภาวะ “Medication Overuse Headache” ซึ่งยิ่งทำให้ปัญหาทวีความรุนแรงมากขึ้น

​แพทย์ทางเลือกที่กำลังได้รับความนิยมอย่างมากในปัจจุบันคือ “การฝังเข็มรักษาไมเกรน” งานวิจัยจาก systematic review และ meta-analysis หลายชิ้นยืนยันว่าการฝังเข็มสามารถช่วยลดความถี่และความรุนแรงของอาการไมเกรนในระยะยาวได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยไม่ต้องพึ่งพายาอย่างเดียว

​ในบทความนี้ เราจะพาคุณไปทำความเข้าใจไมเกรนในมุมมองของแพทย์แผนจีน หลักการการฝังเข็มในการรักษา ประโยชน์ที่ได้รับ จุดฝังเข็มที่สำคัญ และเหตุผลว่าทำไมการฝังเข็มจึงเป็นทางเลือกที่คุณควรพิจารณา

ไมเกรนในมุมมองทางแพทย์แผนจีน

​ไมเกรนเป็นโรคทางระบบประสาทที่มีลักษณะเฉพาะคือ อาการปวดศีรษะอย่างรุนแรงข้างเดียว ลักษณะการปวดตุ๊บๆ เป็นจังหวะ บางรายอาจมาพร้อมกับอาการคลื่นไส้ อาเจียน  พร้อมกับตาไวต่อแสง จนทำให้รู้สึกปวดศีรษะเหมือนหลอดเลือดเต้นอยู่บริเวณศีรษะซึ่งส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันเป็นอย่างมาก ในทางแพทย์แผนจีน ไมเกรนจึงถือว่าเป็นการเสียสมดุลในร่างกายอย่างหนึ่ง ที่มีความสัมพันธ์กับลมปราณ พลังชีวิตและเกี่ยวข้องกับเลือด

สาเหตุหลัก 4 ประการตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน

1. ลมร้อนขึ้นศีรษะ (Wind-Heat Ascending): เกิดจากความเครียด อารมณ์เปลี่ยนแปลงรุนแรง โกรธ หงุดหงิด ทำให้ชี่ของตับหมุนเวียนขึ้นศีรษะ อาการมักปวดศีรษะข้างเดียว เต้นตุบๆ ร้อนวูบวาบ ใบหน้าแดง

2. เลือดและชี่ไหลเวียนไม่สะดวก (Blood-Qi Stagnation): เกิดจากการบาดเจ็บ ใช้ท่าทางไม่ถูกต้อง หรือหยุดนิ่งในท่าทางเดิมนานเกินไป ทำให้เกิดการอุดตันของเส้นลมปราณ อาการปวดมักเป็นปวดแน่น ตึง เฉพาะจุด

3. เสมหะกีดขวางเส้นลมปราณ (Phlegm Obstruction): เกิดจากการกินอาหารหวาน มัน ทอด ระบบย่อยไม่ดี ทำให้เกิดเสมหะคั่งค้างภายในร่างกาย อาการปวดมักมาพร้อมกับอาการคลื่นไส้ อาเจียน มึนงง ศีรษะหนัก

4. ตับและไตอ่อนแอ (Liver-Kidney Deficiency): เกิดจากความเหนื่อยล้าเรื้อรัง ทำงานหนัก นอนไม่หลับ อายุมาก หรือความเจ็บป่วยเรื้อรัง ร่างกายขาดสารบำรุง อาการปวดมักเป็นปวดเรื้อรัง ไม่รุนแรงมาก แต่มีอาการบ่อยๆ

หลักการการฝังเข็มรักษาไมเกรน

​การฝังเข็มรักษาไมเกรน สามารถปรับได้ทั้งสมดุลในร่างกายและยังเกี่ยวข้องกับการฟื้นฟูกล้ามเนื้อ กระตุ้นสารสื่อประสาทในร่างกายที่มีผลกับไมเกรน โดยมีหลักการทำงานเบื้องต้นดังนี้

ตามหลักทางการแพทย์แผนจีน การฝังเข็มสามารถปรับสมดุลของลมปราณและกระตุ้นการไหลเวียนเลือดในร่างกาย ช่วยระบายความร้อนที่ขึ้นด้านบนศีรษะที่มากจนเกินไป ลดการอุดกั้นของเส้นลมปราณ และบำรุงตับ ไต อวัยวะภายใน

ในส่วนของกล้ามเนื้อ มีผลต่อการลดการหดเกร็งของกล้ามเนื้อคอ บ่า ไหล่ ที่เป็นผลจากการใช้งานกล้ามเนื้อในท่าใดท่าหนึ่งนานจนเกินไป การฝังเข็มช่วยทำให้อาการปวดศีรษะจากการตึงรั้งลดลง  (Tension headache) อีกทั้งยังเพิ่มการไหลเวียนเลือดไปยังสมองได้อีกด้วย

ในส่วนของเส้นประสาทและสารสื่อประสาท การฝังเข็มมีผลงานวิจัยรองรับมากมาย อาทิเช่น

1. การหลั่งสารเอ็นโดฟิน (Endorphin Release)

การฝังเข็มกระตุ้นให้ร่างกายหลั่งสารเอ็นโดฟิน ซึ่งเป็นสารแก้ปวดธรรมชาติที่ทรงพลังของร่างกาย สารนี้ทำงานคล้ายยาแก้ปวดประเภทโอปิออยด์ แต่ไม่มีผลข้างเคียงและไม่ทำให้เสพติด การศึกษาโดย Han (2004) พบว่าการฝังเข็มเพิ่มระดับเอ็นโดฟินในสมอง ซึ่งช่วยลดการรับรู้ความเจ็บปวดและสร้างความรู้สึกสบาย ผ่อนคลาย

2. การลดระดับ CGRP (Calcitonin Gene-Related Peptide)

CGRP เป็นสารสื่อประสาทที่มีบทบาทสำคัญในการเกิดไมเกรน เป็นสารขยายหลอดเลือดที่ทรงพลังในร่างกาย ระดับของ CGRP จะเพิ่มสูงขึ้นในระหว่างกำลังเกิดอาการไมเกรน ทำให้เกิดการอักเสบของเส้นประสาทและหลอดเลือดในเยื่อหุ้มสมอง ซึ่งในกลไกนี้มีผลคล้ายการทานยาแผนปัจจุบัน ที่มีส่วนในการลดการขยายตัวของหลอดเลือดได้โดยวิธีธรรมชาติ ไม่มีผลข้างเคียง

3. เซโรโทนิน (Serotonin/5-HT)

​​ระดับเซโรโทนินที่ผิดปกติเกี่ยวข้องกับไมเกรน การฝังเข็มช่วยปรับสมดุลสารเซโรโทนินในสมอง

4. การควบคุมประตู (Gate Control Theory)

ตามทฤษฎี Gate Control Theory การฝังเข็มสามารถกระตุ้นเส้นประสาทรับความรู้สึกขนาดใหญ่ (A-beta fibers) ซึ่งจะส่งสัญญาณไปยังไขสันหลังเร็วกว่าเส้นประสาทส่งความเจ็บปวด (C fibers และ A-delta fibers) การกระตุ้นนี้ช่วย “ปิดประตู” การส่งสัญญาณความเจ็บปวดไปยังสมอง จึงช่วยลดการรับรู้ความปวดได้

ประโยชน์ของการฝังเข็มรักษาไมเกรน

1. ลดความถี่ของอาการไมเกรน

2. ลดความรุนแรงของตัวโรค

3. ลดการพึ่งพายา

4. ปรับสมดุลโดยรวม

5. ไม่มีผลข้างเคียงจากการใช้ยา

6. สามารถรักษาที่สาเหตุของการเกิดโรค ไม่ใช่แค่รักษาอาการ

จุดฝังเข็มรักษาไมเกรน

​ปัจจุบันในจุดฝังเข็มต่างก็มีงานวิจัยรองรับเรื่องผลของการรักษา ว่าสามารถลดผลข้างเคียงของไมเกรนและนิยมใช้การฝังเข็มรักษาไมเกรนกันอย่างแพร่หลาย โดยการเลือกจุดฝังเข็มจะทำร่วมกับการซักประวัติ ดูลิ้น แมะชีพจร  โดยมีจุดที่นิยมใช้ในการรักษาดังนี้

1. จุดไป๋ฮุ่ย (百会 Baihui – GV20)

• ตำแหน่ง: อยู่บนยอดศีรษะ กึ่งกลางระหว่างหูทั้งสองข้าง

• ประโยชน์: ช่วยปรับสมดุลชี่ทั้งร่างกาย ลดอาการปวดศีรษะ เวียนศีรษะ และช่วยทำให้จิตใจสงบ

• หลักการ: เป็นจุดบรรจบของเส้นลมปราณหลายเส้น ช่วยกระตุ้นการไหลเวียนชี่ขึ้นสู่ศีรษะ

2. จุดอิ่นถัง (印堂 Yintang – EX-HN3)

• ตำแหน่ง: อยู่ระหว่างคิ้วทั้งสอง บริเวณหน้าผาก

• ประโยชน์: ช่วยผ่อนคลายจิตใจ ลดความเครียด บรรเทาอาการปวดหน้าผาก และช่วยให้นอนหลับดีขึ้น

• หลักการ: จุดนี้เชื่อมต่อกับ “อุระ” (Third Eye) ช่วยสงบระบบประสาท

3. จุดไท่หยาง (太阳 Taiyang – EX-HN5)

• ตำแหน่ง: อยู่บริเวณขมับ ระหว่างปลายคิ้วและมุมตา

• ประโยชน์: จุดสำคัญที่สุดในการรักษาไมเกรน ช่วยลดอาการปวดข้างศีรษะ ปวดขมับ และปวดตา

• หลักการ: กระตุ้นการไหลเวียนเลือดและชี่ในบริเวณศีรษะ ลดความตึงตัวของกล้ามเนื้อ

4. จุดเฟิงฉือ (风池 Fengchi – GB20)

• ตำแหน่ง: อยู่โคนศีรษะด้านหลัง ในแอ่งระหว่างกล้ามเนื้อคอสองฝั่ง

• ประโยชน์: ช่วยขับ “ลมร้อน” ออกจากศีรษะ เพิ่มการไหลเวียนเลือดในสมอง ลดอาการปวดท้ายทอย คอแข็ง

• หลักการ: เป็นจุดที่ “ลม” เข้าออกร่างกาย จึงมีความสำคัญในการรักษาโรคที่เกี่ยวกับลม รวมถึงไมเกรน

• การวิจัย: การศึกษาพบว่าการฝังเข็มไฟฟ้าที่จุด GB20 ช่วยลดระดับ CGRP ได้อย่างมีนัยสำคัญ

5. จุดเหอกู่ (合谷 Hegu – LI4)

• ตำแหน่ง: อยู่บนหลังมือ ระหว่างกระดูกนิ้วหัวแม่มือและนิ้วชี้

• ประโยชน์: จุดแก้ปวดที่ทรงพลังที่สุด โดยเฉพาะปวดศีรษะด้านหน้า ปวดใบหน้า และปวดฟัน

• หลักการ: อยู่บนเส้นลมปราณลำไส้ใหญ่ (Large Intestine Meridian) ที่เชื่อมต่อกับใบหน้าและศีรษะ

• ข้อควรระวัง: ไม่ควรฝังเข็มจุดนี้ในหญิงตั้งครรภ์ เพราะอาจกระตุ้นการหดตัวของมดลูก

• การวิจัย: การศึกษาหลายชิ้นยืนยันประสิทธิภาพของจุด LI4 ในการลดปวดศีรษะ

6. จุดไว่กวาน (外关 Waiguan – TE5)

• ตำแหน่ง: อยู่ด้านนอกของแขนท่อนล่าง ห่างจากข้อมือประมาณ 2 นิ้ว

• ประโยชน์: ช่วยบรรเทาอาการไมเกรนที่มาพร้อมความตึงตัวของคอและไหล่ ลดอาการมึนงง

• หลักการ: อยู่บนเส้นลมปราณสามเส้น (Triple Energizer Meridian) ช่วยปรับสมดุลการไหลเวียนชี่ในร่างกาย

7. จุดจู๋ซานหลี่ (足三里 Zusanli – ST36)

• ตำแหน่ง: อยู่ด้านนอกของขา ใต้สะบ้าเข่าประมาณ 3 นิ้ว

• ประโยชน์: ช่วยเพิ่มพลังงานโดยรวม ปรับสมดุลระบบย่อยอาหาร ซึ่งเกี่ยวข้องกับไมเกรนบางชนิด เสริมภูมิคุ้มกัน

• หลักการ: เป็นจุดบำรุงสำคัญที่สุดในร่างกาย ช่วยเสริมชี่และเลือด

• การวิจัย: การศึกษาพบว่าการฝังเข็มที่ ST36 ช่วยลดการอักเสบและปรับระบบภูมิคุ้มกัน

8. จุดไท่ชง (太冲 Taichong – LR3)

• ตำแหน่ง: อยู่บนหลังเท้า ระหว่างกระดูกนิ้วหัวแม่มือและนิ้วชี้

• ประโยชน์: ช่วยระงับ “ลมตับ” ลดความเครียด บรรเทาไมเกรนที่เกิดจากอารมณ์ โกรธ หงุดหงิด

• หลักการ: อยู่บนเส้นลมปราณตับ (Liver Meridian) ช่วยให้ชี่ของตับไหลเวียนสะดวก ไม่ขึ้นศีรษะ

• การใช้: มักใช้ร่วมกับจุด LI4(จุดเหอกู่) เรียกว่า “Four Gates” เป็นคู่จุดที่ทรงพลังในการปรับชี่ทั้งร่างกาย

ต้องฝังกี่ครั้งถึงจะเห็นผล?

​เนื่องจากในเข็มที่ใช้ไม่มียา การฝังเข็มเพื่อการปรับสมดุลของร่างกายจึงจำเป็นต้องอาศัยระยะเวลาในการรักษาตามดุลยพินิจของแพทย์ โดยมีปัจจัยเรื่องความรุนแรง ความถี่ และระยะเวลาตั้งแต่เริ่มเป็นมาเกี่ยวข้อง ในเบื้องต้นจึงแบ่งช่วงของการรักษาเป็น 3 ระยะ

• ระยะเริ่มต้น : สัปดาห์ละ 1 ครั้ง โดยมีเป้าหมายเพื่อลดความถี่และความรุนแรงของโรค เพื่อปรับสมดุลร่างกาย ขจัดปัจจัยในการก่อโรคต่างๆ เตรียมร่างกายสำหรับการบำรุง และประเมิณการตอบสนองของคนไข้

• ระยะรักษาต่อเนื่อง : 2-3 สัปดาห์/ครั้ง มีเป้าหมายเพื่อรักษาสมดุลของร่างกาย บำรุงร่างกาย

• ระยะป้องกัน : 1-2 เดือน/ครั้ง เพื่อป้องกันการเกิดซ้ำ และรักษาสมดุลในระยะยาว

​นอกจากการฝังเข็มเพื่อการปรับสมดุลแล้ว คนไข้ควรหลีกเลี่ยงปัจจัยการก่อโรคทั้งภายในและภายนอกด้วย ปัจจัยภายใน เช่น ความเครียด การอยู่ในท่าใดท่าหนึ่งนานเกินไป การรับประทานอาหารหวาน มัน ย่อยยาก รวมถึงความเหนื่อยล้าต่อเนื่อง พักผ่อนไม่เพียงพอ ส่วนปัจจัยภายนอกนั้น มักจะเกิดจากแสง สี เสียง ความร้อน รวมถึงกลิ่นที่ฉุนจนเกินไป ปัจจัยเหล่านี้ล้วนแต่ทำให้ไมเกรนกลับมาเป็นง่ายทั้งสิ้น

​เพราะไมเกรน ไม่ใช่เรื่องเล็กสำหรับคนที่ต้องเผชิญกับอาการปวดซ้ำๆ จนกระทบการดำเนินชีวิต หากคุณกำลังมองหาทางเลือกการฝังเข็มรักษาไมเกรน ที่ปลอดภัยและเข้าใจร่างกายมากกว่าเดิม เรายินดีให้คำปรึกษาโดยไม่มีค่าใช้จ่ายที่ปิยชาติคลินิกทั้ง 4 สาขา ในการประเมินและวางแนวทางการดูแลแบบองค์รวม ทั้งจากการแพทย์แผนจีนและการแพทย์สมัยใหม่ เพราะเราเชื่อว่า การรักษาที่ดี เริ่มจาก “การเข้าใจคุณ” ก่อนเสมอ

ทำไมควรฝังเข็มรักษาไมเกรนที่ “ปิยชาติคลินิก”

ปิยชาติคลินิกฝังเข็ม ครอบแก้ว ยาจีน พร้อมให้บริการโดยแพทย์จีนผู้มีประสบการณ์ ดำเนินกิจการมากกว่า 10 ปี ควบคุมและดูแลคุณภาพการตรวจรักษาของในทีมแพทย์จีนโดย แพทย์จีนปิยชาติ อัศววิโรจน์ ภายใต้มาตรฐานการรักษาที่คุณสามารถไว้วางใจได้

 มีสาขาครอบคลุมทั้งในกรุงเทพฯ และปริมณฑล โดยมีสาขาที่คุณสามารถเข้ารับการรักษาได้ดังนี้

1. สาขาพญาไท กรุงเทพมหานคร

2. สาขาพระราม 4 – สวนเพลิน กรุงเทพมหานคร

3. สาขารังสิต – คลองสี่ ปทุมธานี 

4.สาขารัตนาธิเบศร์ – บางบัวทอง นนทบุรี 

“สงวนลิขสิทธิ์ ห้ามคัดลอกหรือเผยแพร่เพื่อการพาณิชย์โดยไม่ได้รับอนุญาต”

References

• Dong L, Dong W, Jin Y, et al. The Global Burden of Migraine: A 30-Year Trend Review and Future Projections by Age, Sex, Country, and Region. Pain Ther. 2025;14(1):297-315. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39661241/
• GBD 2021 Nervous System Disorders Collaborators. Global, regional, and national burden of disorders affecting the nervous system, 1990-2021. Lancet Neurol. 2024;23(4):344-381. https://www.thelancet.com/journals/laneur/article/PIIS1474-4422(24)00038-3/fulltext
• Wang Y, Du R, Cui H, et al. Acupuncture for acute migraine attacks in adults: a systematic review and meta-analysis. BMJ Evid Based Med. 2023;28(4):228-240. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37419658/
• Yang C, Wu M, Luo Q, et al. Acupuncture for migraine: A systematic review and meta-regression of randomized controlled trials. Complement Ther Med. 2024;86:103076. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39243985/
• Han JS. Acupuncture and endorphins. Neuroscience Letters. 2004;361(1-3):258-261. https://doi.org/10.1016/j.neulet.2003.12.019
• Russell FA, King R, Smillie SJ, Kodji X, Brain SD. Calcitonin gene-related peptide: physiology and pathophysiology. PhysiolRev. 2014;94(4):1099-142. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7050542/
• Guo J, Wang LP, Liu CZ. Efficacy of acupuncture for primary insomnia: a randomized controlled trial. Evid Based Complement Alternat Med. 2013;2013:163850. (Related to neurotransmitter modulation)
• Fan Z, et al. Effects and mechanisms of acupuncture analgesia mediated by afferent nerves in acupoint microenvironments. Front Neurosci. 2023;17:1239839. https://doi.org/10.3389/fnins.2023.1239839
• จุดฝังเข็ม
• Zhao L, Liu L, Xu X, et al. Electroacupuncture Inhibits Hyperalgesia by Alleviating Inflammatory Factors in a Rat Model of Migraine. J Pain Res. 2020;13:75-86. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32021397/
• Wang Y, Du R, Cui H, et al. Acupuncture for acute migraine attacks in adults: a systematic review and meta-analysis. BMJ Evid Based Med. 2023;28(4):228-240. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37419658/ 
• Li N, Guo Y, Gong Y, et al. The Anti-Inflammatory Actions and Mechanisms of Acupuncture from Acupoint to Target Organs via Neuro-Immune Regulation. J Inflamm Res. 2021;14:7191-7224. https://doi.org/10.2147/JIR.S341581
• Linde K, Allais G, Brinkhaus B, et al. Acupuncture for the prevention of episodic migraine. Cochrane Database Syst Rev. 2016;2016(6):CD001218. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8406653/