ฝังเข็มรักษาภูมิแพ้ได้อย่างไร? ดูแลร่างกายจากภายในตามศาสตร์แพทย์แผนจีน

หนึ่งในปัญหาสุขภาพที่พบเจอในปัจจุบัน หลายๆคนย่อมคุ้นเคยกับอาการคัดจมูก น้ำมูกไหล ไอ หรือจามทันทีที่ตื่นเช้า โดยเฉพาะเมื่อสัมผัสฝุ่นหรืออากาศเย็น อาการเหล่านี้มักหายไปชั่วคราวเมื่อกินยา แต่กลับเป็นซ้ำแล้วซ้ำเล่า สะท้อนว่าการรักษาส่วนใหญ่ยังมุ่งแก้เพียง “ปลายเหตุ” มากกว่าเข้าใจต้นตอของปัญหา ในมุมมองแพทย์แผนจีน ภูมิแพ้ไม่ใช่แค่การตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นจากภายนอกเท่านั้น แต่ยังบ่งบอกถึงภาวะร่างกายที่อ่อนแอและเสียสมดุลภายใน ระบบป้องกันโรคจึงทำงานผิดปกติจนเกิดอาการรบกวนซ้ำซาก แนวทางของแพทย์แผนจีน

ปัจจุบันอย่าง “ฝังเข็มรักษาภูมิแพ้” จึงถูกนำมาใช้เพื่อช่วยปรับสมดุลภายในและสนับสนุนการทำงานของร่างกายอย่างเป็นธรรมชาติ ทั้งนี้เป็นแนวคิดที่สามารถใช้ควบคู่กับคำแนะนำของแพทย์แผนปัจจุบัน โดยคำนึงถึงความปลอดภัยและความเหมาะสมของแต่ละบุคคลเป็นหลัก

In this article

มุมมองแพทย์แผนจีน ภูมิแพ้เกิดจากอะไร?

ในมุมมองแพทย์ของแพทย์แผนจีน โรคภูมิแพ้ มักถูกอธิบายว่าเกิดจากความพร่อง พลังที่ปกป้องร่างกายไม่แข็งแรง ทำให้ร่างกายเสียความไม่สมดุล โดยมักเกี่ยวข้องกับระบบปอด ม้าม และไต ซึ่งมีบทบาทด้าน “ภูมิคุ้มกัน” ในร่างกาย เมื่อตัวช่วยป้องกันโรคของร่างกายอ่อนแอ จึงไวต่อสิ่งกระตุ้นจากภายนอก หรือปัจจัยก่อโรคภายนอกนั้นเอง เช่น ลม อากาศเย็น ความชื้น สารบางชนิด หรือแม้กระทั่งความเครียด การพักผ่อนที่ไม่เพียงพอ บริโภคอาหารที่ไม่มีประโยชน์ ก็สามารถส่งผลให้ร่างกายแสดงอาการผิดปกติ ทั้งทางผิวหนัง การหายใจ หรือระบบย่อยอาหารได้ง่าย

อาการของโรคภูมิแพ้เป็นอย่างไร

โรคภูมิแพ้สามารถแสดงอาการได้ในหลายระบบของร่างกาย ไม่ได้จำกัดเฉพาะอาการคัดจมูกหรือจามเท่านั้น ส่วนใหญ่เกิดจากร่างกายตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นมากเกินไป ทำให้เกิดปัญหาต่าง ๆ ตามบริเวณที่ได้รับผลกระทบ

ระบบทางเดินหายใจ มักเริ่มจากจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ ผู้ป่วยจะมีอาการคัดจมูก น้ำมูกใสไหลเรื้อรัง และจามซ้ำ ๆ บางรายอาจลามไปสู่โรคหอบหืด ทำให้ไอ แน่นหน้าอก หายใจไม่สะดวก หรือมีเสียงหวีดเวลาหายใจเข้าออก

การแพ้อาหารหรือยา สามารถทำให้เกิดอาการรุนแรงกว่าที่คิด ตั้งแต่ผื่นลมพิษ ปากบวม หน้าบวม ไปจนถึงแน่นคอ หายใจติดขัด เกิดภาวะความดันโลหิตลดลงอย่างเฉียบพลัน ซึ่งอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้หากไม่ได้รับการรักษาทันท่วงที

ภูมิแพ้ที่ผิวหนัง มีลักษณะผื่นแดง คันเรื้อรัง และผิวแห้งเป็นขุย โดยมักเกิดบริเวณที่พับของแขน ขา หรือบริเวณลำคอ ทำให้รบกวนการใช้ชีวิตประจำวันไม่น้อย

ภูมิแพ้ที่ดวงตา ส่งผลให้เยื่อบุตาเกิดการอักเสบ ผู้ป่วยจะรู้สึกคันตา แสบตา ตาแดง และมักขยี้ตาบ่อยจนตาบวมได้

ฝังเข็มรักษาภูมิแพ้ การฝังเข็มเชื่อว่าสามารถช่วย ปรับสมดุลระบบภูมิคุ้มกัน โดยกระตุ้นให้ร่างกายหลั่งสารต้านการอักเสบเช่น เอนดอร์ฟินและสารบรรเทาอาการเจ็บปวดตามธรรมชาติ ซึ่งอาจช่วยลดการตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้

การฝังเข็มรักษาอาการภูมิแพ้ได้อย่างไร

ในมุมมองของแพทย์จีนภูมิแพ้เกิดจากความไม่สมดุลของพลังงานในร่างกายที่ทำให้ภูมิต้านทานภายนอก อ่อนแอลง เราต้องเสริมพลังปราณป้องกัน และปรับสมดุลอวัยวะที่เกี่ยวข้อง โดยใช้การฝังเข็มซึ่งเป็นหนึ่งในวิธีการรักษาอาการภูมิแพ้ เพราะเป็นวิธีรักษาแบบธรรมชาติและเน้นปรับสมดุลร่างกาย แรกเริ่มเราจะใช้เข็มที่มีขนาดเล็ก สอดเข้าไปยัง “จุดฝังเข็ม” บนร่างกาย ซึ่งเชื่อมโยงกันตามเส้นลมปราณในร่างกาย จุดฝังเข็มเหล่านี้เป็นจุดสำคัญที่สามารถช่วยปรับสมดุลพลังงานร่างกาย หรือที่เรียกว่า ชี่ (Qi) เพื่อเสริมระบบภูมิคุ้มกัน ทำให้อวัยวะภายในปอด ม้าม และไต ที่เกี่ยวข้องกัน โดยแพทย์เองก็จะเลือกฝังเข็มรักษาภูมิแพ้ที่สัมพันธ์กับอวัยวะเหล่านี้ เพื่อแก้ไขรากฐานของความไม่สมดุล ทำให้การรักษาได้ผลที่ยั่งยืน

ประโยชน์ของการฝังเข็มสำหรับผู้มีภูมิแพ้

1. ปรับระบบภูมิคุ้มกัน การฝังเข็มเชื่อว่าสามารถช่วย ปรับสมดุลระบบภูมิคุ้มกัน โดยกระตุ้นให้ร่างกายหลั่งสารต้านการอักเสบเช่น เอนดอร์ฟินและสารบรรเทาอาการเจ็บปวดตามธรรมชาติ ซึ่งอาจช่วยลดการตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้

2. บรรเทาอาการ การฝังเข็มสามารถ บรรเทาอาการภูมิแพ้ ต่าง ๆ เช่น จมูกอุดตัน จาม ตาแสบคันหรือมีน้ำตาไหล หลายคนรู้สึกดีขึ้นทันทีหลังการรักษา

3. ลดความเครียดและเพิ่มคุณภาพชีวิต ผู้ที่มีภูมิแพ้มักมีอาการรบกวนการนอนหรือเครียด การฝังเข็มช่วยผ่อนคลาย ลดความเครียด และทำให้ร่างกายตอบสนองต่อภูมิแพ้ได้ดีขึ้น

4. การจัดการระยะยาว แตกต่างจากยาต้านภูมิแพ้บางชนิด การฝังเข็ม ไม่ทำให้ง่วงซึมหรือเสพติด จึงเป็นทางเลือกที่น่าสนใจสำหรับการจัดการภูมิแพ้ระยะยาวโดยไม่เสี่ยงต่อผลข้างเคียง

ใครบ้างที่เหมาะกับการฝังเข็มรักษาภูมิแพ้

เด็กและวัยรุ่น: เหมาะสำหรับเด็กที่มักมีอาการแพ้กำเริบอยู่บ่อย ๆ โดยเฉพาะเด็กที่เริ่มให้ความร่วมมือในการรักษาได้ (ประมาณ 3-5 ขวบขึ้นไป) การฝังเข็มช่วยปรับภูมิคุ้มกันโดยไม่ต้องใช้สารเคมีที่อาจมีผลข้างเคียงต่อพัฒนาการและการเรียนรู้
ผู้ใหญ่และวัยทำงาน: เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการรักษาภูมิแพ้เรื้อรัง แต่ไม่ต้องการผลข้างเคียงจากการใช้ยาแก้แพ้ เช่น อาการง่วงซึม ซึ่งจะกระทบต่อการทำงานและการขับขี่
ผู้สูงอายุ: เหมาะสำหรับผู้ที่มีโรคประจำตัวหลายอย่าง และต้องการหลีกเลี่ยงการเพิ่มปริมาณยา หรือลดความเสี่ยงของการเกิดปฏิกิริยาระหว่างยา (Drug Interactions)
ผู้ที่อยากลดการอักเสบแบบไม่ใช้ยา: งานวิจัยระบุว่า การฝังเข็มมีศักยภาพเพียงพอในการออกฤทธิ์ต้านการอักเสบผ่านกลไกที่ซับซ้อน (neuro-endocrino-immunological) และช่วยลด IgE Substance Pเป็นต้น
ผู้ที่มีภูมิแพ้ร่วมกับความเครียด/ระบบประสาทไวเกิน: ฝังเข็มช่วยปรับสมดุลระบบประสาทอัตโนมัติ ช่วยลด:
- อาการคัดจมูก
- หายใจไม่คล่องตอนเครียด
- อาการลมพิษที่มากับความเครียด

เหมาะสำหรับคนที่ “อาการภูมิแพ้มักจะแย่ลงตอนเหนื่อยหรือเครียด”

แผนภาพฝังเข็มรักษาภูมิแพ้ สรุปได้ว่า การฝังเข็มช่วยลดอาการอักเสบของระบบภูมิแพ้

แผนภาพตัวอย่างจากงานวิจัยหนึ่งนี้ สรุปได้ว่า การฝังเข็มช่วยลดอาการอักเสบของระบบภูมิแพ้ โดยทำงานผ่าน 3 กลไกหลัก คือ

1) ลดการอักเสบของเยื่อบุ (Mucosal inflammation)

ผ่านการลดสารที่ทำให้เกิดอาการแพ้ เช่น

• SP, CGRP, VIP ทำให้หลอดเลือดหดตัวลดลง, ลดอาการคัดจมูก น้ำมูก

• ลดการแตกตัวของ mast cell ลดการปล่อยฮีสตามีน ลดอาการคัน จาม คัดจมูกลดลง

2) ลดไซโตไคน์ที่ก่อการแพ้ (ลด Th2, เพิ่ม Th1)

โรคภูมิแพ้ส่วนใหญ่เกิดจาก ภาวะ Th2 เด่น

ฝังเข็มช่วยให้สมดุลกลับไปสู่ Th1 dominance ซึ่งเป็นภาวะปกติ ช่วยลดการตอบสนองแบบแพ้เกิน (overreaction) อาการลดลงในระยะยาว

3) ลดความไวของเส้นประสาทและสารกระตุ้นการอักเสบ ลดระดับ NGF, BDNF และลดความไวของตัวรับ TRPV1

ลดความไวต่อฝุ่น เกสร สารกระตุ้น
ลดอาการน้ำมูกไหลง่าย แสบจมูก คัดจมูก

ฝังเข็มรักษาภูมิแพ้ที่ “ปิยชาติคลินิก”
การฝังเข็มเป็นอีกหนึ่งวิธีบรรเทาอาการภูมิแพ้ที่ได้รับการสนับสนุนจากงานวิจัยว่าอาจช่วยลดอาการคัดจมูก น้ำมูกไหล และกลุ่มอาการแพ้เรื้อรังต่างๆ ได้ โดยมีผลข้างเคียงน้อยเมื่อเทียบกับการใช้ยา

ขั้นตอนการรักษาที่ปิยชาติคลินิก

ก่อนการรักษาอาจจะต้องอาศัย การวินิจฉัยโรคของศาสตร์แพทย์แผนจีน คือแนวคิดการแยกกลุ่มอาการ โดยแยกจากกลุ่มอาการเฉพาะดังกล่าว และความไม่สมดุลพื้นฐานในแต่ละบุคคล สังเกต และประเมินปัจจัยก่อโรคเพื่อทำการหลีกเลี่ยงสิ่งเร้าต่างๆ ที่คอยกระตุ้นให้เกิดอาการภูมิแพ้ ซึ่งจะช่วยให้สามารถปรับแผนการรักษาให้เหมาะสมกับกลุ่มอาการเฉพาะของผู้ป่วยแต่ละราย จึงไม่เพียงแต่แก้ไขอาการเท่านั้น แต่ยังแก้ไขที่สาเหตุของโรคอีกด้วย

การรักษาจะเป็นการฝังเข็มปรับสมดุลร่างกาย โดยจะเน้นไปที่จุดบนเส้นลมปราณปอด และจุดปรับสมดุลอื่นๆ บริเวณแขน/ขา/ลำตัว ร่วมด้วย ในบางรายคุณหมอจะจ่ายยาสมุนไพรจีนเพื่อเสริมภูมิคุ้มกันของร่างกาย ปรับสมดุลและบรรเทาอาการจากภูมิแพ้ แนะนำทำการรักษาสัปดาห์ละ 1 ครั้ง ต่อเนื่อง 1-3 เดือนขึ้นไป หรือตามการประเมินของแพทย์จีนผู้ทำการรักษา

ฝังเข็มรักษาภูมิแพ้ที่ “ปิยชาติคลินิก”

การฝังเข็มเป็นอีกหนึ่งวิธีบรรเทาอาการภูมิแพ้ที่ได้รับการสนับสนุนจากงานวิจัยว่าอาจช่วยลดอาการคัดจมูก น้ำมูกไหล และกลุ่มอาการแพ้เรื้อรังต่างๆ ได้ โดยมีผลข้างเคียงน้อยเมื่อเทียบกับการใช้ยา งานวิจัยหลายฉบับรายงานว่าฝังเข็มช่วยลดการอักเสบและปรับสมดุลระบบภูมิคุ้มกัน ทำให้ผู้ป่วยใช้ยาน้อยลงและคุณภาพชีวิตดีขึ้น ที่ ปิยชาติคลินิก เราทำการรักษาดำเนินโดยแพทย์จีนด้านฝังเข็ม ให้ความปลอดภัย มาตรฐานสูง และเหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการวิธีดูแลแบบธรรมชาติ ลดการพึ่งพายาในระยะยาว เพิ่มคุณภาพชีวิตให้ดีมากยิ่งขึ้น

คำถามที่พบบ่อย

ฝังเข็มรักษาภูมิแพ้ต้องฝังเข็มกี่ครั้งถึงจะเห็นผล?

ฝังเข็มรักษาภูมิแพ้ มักขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงของอาการ ความเรื้อรังของกลุ่มอาการและโรค และการตอบสนองของแต่ละบุคคลโดยทั่วไปกับการฝังเข็มเพื่อบรรเทาอาการภูมิแพ้ โดยระยะเวลาในการรักษา ประมาณ 6–12 ครั้ง หรือ 1-2 เดือน ในช่วงแรก โดยความถี่ที่พบบ่อยคือสัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง การรักษาต่อเนื่อง 1–3 เดือนมักให้ผลคงที่มากกว่า แม้จะเริ่มรู้สึกดีขึ้นตั้งแต่ครั้งแรกๆ แต่เพื่อให้ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายได้รับการปรับสมดุลอย่างแท้จริง และเพื่อให้ผลการรักษาอยู่ได้นาน ควรวางแผนเข้ารับการรักษาต่อเนื่องอย่างน้อย 1 คอร์ส (10-12 ครั้ง)

ฝังเข็มรักษาภูมิแพ้เหมาะกับเด็กไหม

การฝังเข็มเป็นทางเลือกที่ “เหมาะและทำได้” สำหรับเด็กที่เป็นภูมิแพ้ เนื่องด้วยจากงานวิจัยเฉพาะในเด็ก ได้มีผลลัพธ์เชิงบวกอย่างชัดเจน เช่น การลดลงของอาการ การทำงานของปอดที่ดีขึ้น หรือการลดลงของตัวบ่งชี้การอักเสบในร่างกาย อย่างไรก็ตาม เนื่องด้วยเด็กที่มีอายุยังน้อย อวัยวะปอดไม่แข็งแรง ภูมิคุ้มกันยังไม่เพียงพอ เกิดการกระตุ้นซ้ำๆ จากปัจจัยก่อโรคภายนอกเข้าสู่ร่างกาย เช่น ลม ความเย็น ความชื้น หรืออาหาร รับเข้าร่างกายได้ง่ายกว่าวัยผู้ใหญ่ผลลัพธ์ที่ได้อาจจะขึ้นอยู่กับตัวบุคคล หรือการดูแลร่างกาย การรับประทานอาหารที่ครบ 5 หมู่ การได้รับการพักผ่อนอย่างเพียงพอ และการออกกำลังกายเป็นประจำร่วมด้วย การรักษาดังกล่าวจึงควรใช้เป็นเพียงการแพทย์เสริม ควบคู่ไปกับการรักษาแผนปัจจุบัน

ทำฝังเข็มร่วมกับยาแพทย์แผนปัจจุบันได้ไหม?

สามารถทำควบคู่กันได้ และในทางการแพทย์ปัจจุบันถือเป็นการรักษาแบบผสมผสาน (Integrative Medicine) ที่ส่งเสริมกันได้ดี และมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น
เนื่องด้วย กลไกการทำงานต่างกัน และ ไม่ตีกัน:
ยาแผนปัจจุบัน: เน้นการ “ยับยั้ง” อาการที่ปลายเหตุ เช่น ยาแก้แพ้ (Antihistamine) ไปบล็อกสารฮิสตามีนไม่ให้ออกฤทธิ์ หรือสเตียรอยด์พ่นจมูกช่วยลดการอักเสบ
การฝังเข็ม: เน้นการ “ปรับสมดุล” ระบบภูมิคุ้มกัน (Immune System Modulation) และระบบประสาท เพื่อให้ร่างกายตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นน้อยลง ช่วยลดระดับ IgE (สารก่อภูมิแพ้ในเลือด) ในระยะยาว
ดังนั้น จึงไม่มีปฏิกิริยาต้านกัน ระหว่างการฝังเข็มกับการใช้ยา

ผลลัพธ์อยู่ได้นานไหม?

ผลลัพธ์ไม่ได้อยู่ถาวรตลอดไปจากการทำการรักษาเพียงครั้งเดียว แต่จะขึ้นอยู่กับ “ความต่อเนื่อง” ของการรักษาร่วมด้วย
เพื่อให้เห็นภาพชัดเจน สามารถเปรียบเทียบได้เหมือน “การออกกำลังกาย” ให้กับระบบภูมิคุ้มกัน เพื่อหวังผลให้ภูมิคุ้มกันได้แข็งแรงมากขึ้น
1. ระยะแรก (ช่วงเริ่มทำ 1-4 ครั้งแรก)
– ระยะเวลาผลลัพธ์: อาการจะดีขึ้นอยู่ได้ประมาณ 2-3 วัน ถึง 1 สัปดาห์
– สิ่งที่เกิดขึ้น: ช่วงนี้จะเป็นการบรรเทาอาการเฉพาะหน้า (Symptomatic Relief) เช่น จมูกโล่งขึ้น น้ำมูกแห้ง
– คำแนะนำ: แพทย์มักนัดถี่ครั้งขึ้น (เช่น 1-2 ครั้งต่อสัปดาห์) เพื่อกระตุ้นให้ร่างกายจำค่าความสมดุลใหม่
2. ระยะกลาง (ระยะเวลา ประมาณ 10-12 ครั้งถัดมา)
– ระยะเวลาผลลัพธ์: ผลจะอยู่ได้นานขึ้นเป็น 3-6 เดือน
– สิ่งที่เกิดขึ้น: ร่างกายเริ่มปรับสมดุลภูมิคุ้มกันได้แล้ว (Immune Modulation) อาการน้อยลง หรืออาการจะไม่รุนแรงเท่าเดิม
– คำแนะนำ: แพทย์อาจจะนัดห่างขึ้น เป็น 2 สัปดาห์ครั้ง หรือ เดือนละครั้ง
3. ระยะยาว (Maintenance)
– ระยะเวลาผลลัพธ์: บางรายอาการสงบได้เป็นหลักปี
– ขึ้นอยู่กับว่าสามารถดูแลตัวเองดีแค่ไหน ถ้าหลีกเลี่ยงสิ่งที่แพ้ได้ดี พักผ่อนพอ และออกกำลังกาย ภูมิคุ้มกันที่แข็งแรงจากการฝังเข็มจะช่วยพยุงให้ไม่กลับมาเป็นซ้ำได้โดยง่ายๆ

Reference

โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์. (2564, 21 เมษายน). โรคภูมิแพ้ คืออะไร? สืบค้นเมื่อ [วันเข้าถึง] จาก

He, Y., Guo, X., Jiang, M., et al. (2022). Acupuncture for allergic rhinitis: A systematic review and meta-analysis. European Journal of Medical Research, 27, 58.

Brinkhaus, B., Ortiz, M., Witt, C. M., Roll, S., Linde, K., Pfaffenrath, V., … & Willich, S. N. (2008). Acupuncture in patients with seasonal allergic rhinitis: a randomized trial. Annals of Internal Medicine, 148(7), 424–432.
https://doi.org/10.7326/0003-4819-148-7-200804010-00004

Xue, C. C. L., An, X., Cheung, T. P., Da Costa, C., Lenon, G. B., Thien, F. C. K., & Story, D. F. (2007). Acupuncture for persistent allergic rhinitis: A randomized, sham-controlled trial. Medical Journal of Australia, 187(6), 337–341.
https://doi.org/10.5694/j.1326-5377.2007.tb01362.x

Ahn, A. C., & Langevin, H. M. (2015). Neurophysiologic mechanisms of acupuncture and changes in autonomic function. Autonomic Neuroscience, 190, 1–16.
https://doi.org/10.1016/j.autneu.2015.04.004

Ng, D. K., Chow, P. Y., Ming, S. P., & Hong, S. H. (2004). A double-blind, randomized, placebo-controlled trial of acupuncture for the treatment of childhood persistent allergic rhinitis. Atrium Health.

McDonald, J. L., Cripps, A. W., Smith, P. K., Smith, C. A., Xue, C. C., & Golianu, B. (2013). The anti-inflammatory effects of acupuncture and their relevance to allergic rhinitis. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2013, 591796.

Kim, M. H., Park, H. S., Choi, H. J., et al. (2004). A double-blind, randomized, placebo-controlled trial of acupuncture for the treatment of childhood persistent allergic rhinitis. Pediatrics, 114(5), 1242–1247.