PCOS คืออะไร? รักษาตามหลักแพทย์แผนจีนที่ปิยชาติคลินิก

หากคุณเริ่มสังเกตว่ารอบเดือนมาไม่สม่ำเสมอ สิวขึ้นน้ำหนักตัวขึ้น มีขนหนาขึ้น หรือ มีปัญหาในการตั้งครรภ์ อย่ามองข้ามสัญญาณเหล่านี้ เพราะมันอาจบ่งบอกถึง ภาวะถุงน้ำในรังไข่หลายใบ (PCOS) ภาวะฮอร์โมนที่ซับซ้อนและมักถูกมองข้าม แต่สามารถจัดการได้หากเข้าใจต้นเหตุและดูแลอย่างถูกวิธี

ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (Polycystic ovary syndrome :PCOS) คืออะไร

ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS) เป็นความผิดปกติของฮอร์โมนที่พบได้บ่อยในสตรีวัยเจริญพันธุ์ ประมาณร้อยละ 6 –13 ในปัจจุบันพบว่าจะมีความผิดปกติของฮอร์โมนอยู่หลายตำแหน่ง ซึ่งอาจส่งผลต่อการตกไข่และภาวะมีบุตรยาก และยังเกี่ยวข้องกับปัญหาสุขภาพระยะยาวหลากหลายรูปแบบ หรืออาจจะส่งผลต่อสุขภาพจิตใจร่วมด้วย ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบนี้ สามารถถ่ายทอดทางพันธุกรรมในครอบครัวได้ แต่ก็มีความแตกต่างทางเชื้อชาติในลักษณะการแสดงอาการและผลกระทบของโรคนี้ต่อแต่ละบุคคล

ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด สามารถสังเกตลักษณะของอาการด้วยว่าเข้าข่ายกลุ่มโรคนี้ด้วยหรือไม่ โดยอาจจะสังเกตว่า สภาพผิวหน้าเริ่มมีสิว ผิวหน้ามัน ขนขึ้นมากผิดปกติ ประจำเดือนผิดปกติ หรือมีลักษณะขนดก และในหลายคนยังพบภาวะน้ำหนักเกินหรืออ้วนซึ่งสัมพันธ์กับความผิดปกติทางเมตาบอลิซึม  

ความผิดปกติของฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับภาวะ PCOS

ในผู้ที่มีภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS) มักพบความไม่สมดุลของฮอร์โมนหลายชนิด ซึ่งมีผลต่อการตกไข่และระบบสืบพันธุ์ ดังนี้

1. ฮอร์โมนเทสโทสเทอโรน (Testosterone)

เป็นฮอร์โมนเพศชายที่ในเพศหญิงจะมีอยู่เพียงเล็กน้อย แต่หากระดับฮอร์โมนนี้สูงเกินปกติ อาจทำให้เกิดอาการผิดปกติ เช่น สิวเพิ่มขึ้น ขนดก หรือประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ

2. ฮอร์โมนลูทิไนซิง (LH)

ฮอร์โมนนี้มีบทบาทในการกระตุ้นการตกไข่ หากมีระดับสูงเกินไป อาจรบกวนการทำงานของรังไข่ ทำให้ไข่ไม่ตกตามรอบ หรือมีถุงน้ำในรังไข่มากขึ้น

3. โปรตีนจับฮอร์โมนเพศ (SHBG – Sex Hormone Binding Globulin)

โปรตีนชนิดนี้ช่วยควบคุมการทำงานของฮอร์โมนเพศชายในร่างกาย หากระดับ SHBG ต่ำ จะทำให้ฮอร์โมนเทสโทสเทอโรน(Testosterone)ที่ออกฤทธิ์ในร่างกายเพิ่มขึ้น ส่งผลให้เกิดความไม่สมดุลของฮอร์โมนเพศมากยิ่งขึ้น

4. ฮอร์โมนโพรแลกติน (Prolactin)

เป็นฮอร์โมนที่กระตุ้นการสร้างน้ำนมในช่วงตั้งครรภ์ หากพบว่ามีระดับสูงเกินไปในผู้ที่ไม่ได้ตั้งครรภ์ อาจส่งผลให้รอบเดือนผิดปกติ และมีปัญหาในการตกไข่ นอกจากนี้ ผู้ที่มีภาวะ PCOS มักมีระดับอินซูลินในเลือดสูงกว่าปกติ ซึ่งอินซูลินจะกระตุ้นให้รังไข่สร้างฮอร์โมนแอนโดรเจน(Androgen)มากขึ้น ส่งผลให้เกิดความไม่สมดุลของฮอร์โมนเพศและทำให้อาการของโรคเด่นชัดขึ้น

หากตรวจอัลตราซาวด์รังไข่ จะพบภาวะรังไข่มีลักษณะเป็นถุงน้ำ (cyst) ขนาด 2-6 มม. จำนวนมากกว่าหรือเท่ากับ 10 ใบ ทั้ง 2 ข้าง พบได้ประมาณ1ใน10ของสตรีวัยเจริญพันธุ์ และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ

ผลระยะยาวที่สำคัญ

1. ภาวะเบาหวานชนิด 2 และความบกพร่องของการทนกลูโคส

ผู้หญิงที่มี PCOS มีดัชนีดื้ออินซูลิน (insulin resistance) สูง และแม้ไม่มีอ้วนก็ยังพบการดื้ออินซูลินได้ โดยประมาณ 20–30% ของผู้หญิง PCOS จะมีการทนกลูโคสผิดปกติเมื่ออายุมากกว่า 30 ปี ความเสี่ยงของการเป็นเบาหวานชนิด 2 สูงกว่ากลุ่มที่ไม่มี PCOS ประมาณ 7 เท่า

2. โรคหลอดเลือดหัวใจ / ความดันโลหิต / ภาวะไขมันผิดปกติ

ผู้หญิงที่มีภาวะ PCOS มีปัจจัยเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือด เช่น ไขมันในเลือดผิดปกติ (triglycerides สูง, LDL สูง, HDL ต่ำ) ความดันโลหิตสูงพบได้บ่อยในกลุ่ม PCOS โดยเฉพาะเมื่อมีอ้วนร่วมด้วย แม้มีปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้สูง แต่หลักฐาน ณ เวลานั้นยังไม่ยืนยันว่าอัตราโรคหลอดเลือดหัวใจหรือตายจากโรคหัวใจเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจนใน PCOS

3. มะเร็ง โดยเฉพาะเยื่อบุโพรงมดลูก (Endometrial cancer)

เนื่องจากใน PCOS มักมีภาวะตกไข่ไม่สม่ำเสมอ (anovulation) ทำให้มีเอสโตรเจน (Estrogen)ที่ไม่ได้ถูกควบคุม “แบบไม่มีคู่” (unopposed oestrogen) ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกรวมถึงภาวะเยื่อบุหนา (endometrial hyperplasia) มีข้อมูลว่าในสตรีที่มีประวัติ PCOS อาจมีความเสี่ยงของมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกเพิ่มขึ้น

มุมมองของแพทย์แผนจีนต่อภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ

ในทางเเพทย์เเผนจีนกล่าวถึงอวัยวะที่ผิดปกติ คือ ไต ตับเเละม้ามเป็นหลัก

      อวัยวะตับ ในศาสตร์การแพทย์แผนจีนเราเชื่อว่า เกี่ยวข้องกับควบคุมการไหลเวียนของชี่ (气) กักเก็บเลือด และควบคุมอารมณ์ เมื่อใดก็ตามที่ตับเสียสมดุล จะมีปัญหาเรื่องประจำเดือน หรือเกี่ยวกับการควบคุมอารมณ์ มักจะเครียด โกรธ โมโหง่าย

      อวัยวะม้าม ในศาสตร์การแพทย์แผนจีนเราเชื่อว่า ช่วยเรื่องระบบย่อยอาหารของร่างกาย ช่วยเรื่องการย่อยอาหารและการดูดซึมสารอาหาร พร้อมทั้งคอยกำกับเลือด ควบคุมกล้ามเนื้อ และความชื้นเป็นหลัก ถ้าม้ามมีปัญหา เราจะพบว่ามีอาการ ไม่อยากอาหาร มีปัญหาเรื่องการขับถ่าย บวมน้ำ และ ประจำเดือนออกผิดปกติในช่วงที่ไม่ใช่รอบเดือน รวมถึง ตกขาว ผดผื่น

อวัยวะไต ในศาสตร์การแพทย์แผนจีนเราเชื่อว่า จะเกี่ยวข้องกับ การเจริญเติบโต และการสืบพันธุ์ ผม กระดูก และการหลั่งสารระบบไร้ท่อต่างๆ เมื่อไตของเราทำงานผิดปกติ หรือพร่องลง จะพบภาวะต่างๆเช่น ปวดเอว ปวดเข่า แขนขาเย็น ไม่มีเรี่ยวแรง อ่อนเพลีย เจริญเติบโตช้า ประจำเดือนผิดปกติ

ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ สามารถเเบ่งได้หลายสาเหตุดังนี้

1.ไตพร่อง(肾虚证) ประจำเดือนผิดปกติ ปริมาณน้อยหรือมากมีสีซีด หน้าซีด ปวดเอว เป็นหมัน ผมร่วง ลิ้นซี้ด ชีพจรจมเเละเล็ก

2.เสมหะชื้น(痰湿证) ประจำเดือนผิดปกติ ปริมาณน้อย น้ำหนักขึ้น เสมหะเยอะ ผิวหนังเเละผมมัน เเน่นหน้าอก หายใจติดขัด ลิ้นบวมใหญ่ ชีพจรจมและลื่น

3.ลมปราณติดขัดเเละเลือดคั่ง(气滞血瘀证) ประจำเดือนผิดปกติ มีสีคล้ำมีลิ่มเลือด ปวดท้องประจำเดือน หงุดหงิดง่าย คัดราวนม เจ็บเเน่นสีข้างชายโครง ลิ้นเเดงคล้ำ ชีพจรจมตึง

4. เส้นลมปราณตับมีความร้อน(肝经郁火证) ประจำเดือนผิดปกติ มีสิวขึ้นเยอะ นอนไม่หลับ ผิวหน้าเเละผมมัน หิวน้ำบ่อย หงุดหงิดง่าย ลิ้นเเดง ชีพจรจมตึงเร็ว

วินิจฉัยโรคของศาสตร์แพทย์แผนจีน คือแนวคิดการแยกกลุ่มอาการ โดยแยกจากกลุ่มอาการเฉพาะดังกล่าว และความไม่สมดุลพื้นฐานในแต่ละบุคคล ซึ่งจะช่วยให้สามารถปรับแผนการรักษาให้เหมาะสมกับกลุ่มอาการเฉพาะของผู้ป่วยแต่ละราย จึงไม่เพียงแต่รักษาอาการเท่านั้น แต่ยังรักษาที่สาเหตุของโรค

ประโยชน์ของการรักษา PCOS ด้วยแพทย์แผนจีน

แม้ว่าสภาวะประจำเดือนผิดปกติ หรือตรวจพบความผิดปกติของระบบต่างๆในร่างกาย จะมีสาเหตุได้หลากหลาย แต่การวิเคราะห์ตามแนวแพทย์แผนจีนเน้นการมอง “ระบบพลังชีวิตทั้งร่างกาย” มากกว่าการพิจารณาเฉพาะอวัยวะเดียว การรักษาจึงต้องอาศัยการวินิจฉัยแยกกลุ่มอาการ เพื่อปรับสมดุลลมปราณ (ชี่ = 气) เลือด หยิน–หยาง และขับสิ่งอุดกั้นเช่น ความชื้นหรือเลือดคั่งให้ระบบกลับสู่ภาวะปกติ

แนวทางการรักษา PCOS ด้วยวิธีแบบแพทย์แผนจีน 

การฝังเข็มรักษา PCOS

การฝังเข็มเป็นอีกวิธีหนึ่งที่ใช้ร่วมกันกับการรับประทานยาสมุนไพรจีน เพื่อช่วยปรับสมดุลพลังในร่างกายและกระตุ้นระบบสืบพันธุ์ โดยจะมีการฝังเข็มรักษา PCOS ที่จุดกระตุ้น ตามแนวเส้นลมปราณ ไต ตับ และม้าม เพิ่มการไหลเวียนเลือดและลมปราณ และปรับสมดุลร่างกาย

ประโยชน์ของการฝังเข็มรักษา PCOS

• ช่วยกระตุ้นการตกไข่
• ปรับสมดุลระบบเผาผลาญ
• ช่วยลดอาการข้างเคียง เช่น บวมน้ำ หรืออารมณ์แปรปรวน
• ส่งเสริมสุขภาพโดยรวมให้แข็งแรงและมีพลัง

แนวทางการรักษา

รับการฝังเข็มสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง

แต่ละครั้งใช้เวลาประมาณ 25–30 นาที

การฝังเข็ม 8–10 ครั้ง ถือเป็น 1 รอบการรักษา

ยาสมุนไพรจีน

กลไกการออกฤทธิ์ของสมุนไพรจีนต่อภาวะ PCOS

• ช่วยปรับสมดุลฮอร์โมนเพศ
• กระตุ้นการตกไข่และการทำงานของรังไข่
• ช่วยควบคุมระดับน้ำตาลและอินซูลิน
• ลดภาวะอักเสบในร่างกาย
• ปรับสมดุลระบบไหลเวียนเลือดและลมปราณ

จากงานวิจัยหนึ่งได้รวบรวมข้อมูลจากการทดลองในสัตว์ที่ใช้สมุนไพรจีนรักษากลุ่มอาการถุงน้ำรังไข่หลายใบ (Polycystic Ovary Syndrome; PCOS) พบว่าสมุนไพรจีนมีแนวโน้มช่วยลดน้ำหนัก ลดระดับฮอร์โมนเทสโทสเตอโรน ลดดัชนีดื้อต่ออินซูลิน (HOMA-IR) และปรับระดับฮอร์โมน FSH กับ LH ให้สมดุลมากขึ้น อย่างไรก็ตาม ผู้วิจัยชี้ว่าหลักฐานยังจำกัด เนื่องจากเป็นงานในสัตว์ทดลองและมีความแปรปรวนของข้อมูลสูง (Zhou et al., 2022)

โดยสรุปจากงานวิจัย สมุนไพรจีน มี ศักยภาพ เพียงพอที่จะช่วยใน PCOS ได้หลายด้าน เช่น ปรับฮอร์โมน, ลดดัชนีดื้ออินซูลิน, ปรับสมดุลช่วยประจำเดือนกลับมาปกติ แต่ก็ ยังไม่ใช่การรักษาหลักที่ใช้แทนยาแผนปัจจุบันได้  เป็น “ตัวช่วยเสริม” มากกว่า สามารถทานควบคู่กันเพื่อเสริมร่างกาย และเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงานของอวัยวะ อื่นๆให้ทำงานได้ดีมากขึ้น

การดูแลตัวเองสำหรับผู้หญิงที่มีสภาวะ PCOS

การปรับรูปแบบการใช้ชีวิตประจำวัน ทั้งในด้านโภชนาการและการออกกำลังกายอย่างเหมาะสม มีบทบาทสำคัญต่อสุขภาพของร่างกาย โดยช่วยลดการอักเสบภายในระบบต่าง ๆ ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม ส่งผลให้การเผาผลาญพลังงานและฮอร์โมนทำงานได้สมดุลมากขึ้น ซึ่งท้ายที่สุดช่วยให้สามารถควบคุมน้ำหนักและลดความเสี่ยงของภาวะผิดปกติทางเมตาบอลิซึมได้อย่างมีประสิทธิภาพ

อาหารกลุ่มใดบ้างที่ควรกินและกลุ่มใดที่ควรหลีกเลี่ยง

ควรเลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์และส่งเสริมสุขภาพ โดยเน้นอาหารที่มีใยอาหารสูง เช่น ธัญพืชไม่ขัดสีอย่างข้าวกล้อง ข้าวซ้อมมือ ข้าวไรซ์เบอร์รี่ รวมถึงถั่วชนิดต่าง ๆ อย่างถั่วเหลือง ถั่วแดง ถั่วดำ ถั่วเขียว และถั่วลิสง ตลอดจนถั่วเปลือกแข็ง เช่น อัลมอนด์ วอลนัท พิสตาชิโอ และเมล็ดเชีย ผักและผลไม้โดยเฉพาะผลไม้ตระกูลเบอร์รี่ เช่น สตรอว์เบอร์รี่ ราสเบอร์รี่ แครนเบอร์รี่ และเชอร์รี่ ล้วนเป็นแหล่งของสารต้านอนุมูลอิสระที่ช่วยลดการอักเสบในร่างกาย ใยอาหารยังช่วยชะลอการดูดซึมน้ำตาล ลดระดับอินซูลิน และช่วยให้ระบบขับถ่ายทำงานดีขึ้น นอกจากนี้ ควรเลือกบริโภคโปรตีนที่มีไขมันต่ำ เช่น เนื้อไก่ไม่ติดหนัง ปลา กุ้ง เต้าหู้ หรือโปรตีนจากพืช เพื่อให้อิ่มนานและควบคุมน้ำหนักได้ดี

อาหารที่อุดมด้วยสารต้านอนุมูลอิสระยังมีส่วนช่วยลดภาวะอักเสบและความเสี่ยงต่อภาวะดื้อต่ออินซูลิน ซึ่งสัมพันธ์กับโรคเบาหวาน ควรเพิ่มการบริโภคผลไม้ที่มีวิตามินซีสูง เช่น ส้ม มะละกอ กีวี่ ฝรั่ง ทับทิม สับปะรด และมะยม รวมถึงผักใบเขียวและผักสีเข้ม เช่น ผักโขม บรอกโคลี คะน้า และมะเขือเทศ ธัญพืชไม่ขัดสี ถั่วเปลือกแข็ง และอาโวคาโดก็เป็นแหล่งไขมันดีที่ช่วยลดการอักเสบในร่างกายเช่นกัน

ในทางกลับกัน ควรหลีกเลี่ยงอาหารที่ส่งผลเสียต่อสุขภาพ เช่น คาร์โบไฮเดรตขัดสีอย่างข้าวขาว ขนมปังขาว พาสต้า หรือพิซซ่า ซึ่งทำให้ระดับน้ำตาลและอินซูลินในเลือดสูงขึ้น รวมถึงเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง เช่น น้ำหวาน ชาเย็น กาแฟปั่น โกโก้ หรือน้ำผลไม้สำเร็จรูป เพราะมักมีน้ำตาลมากเกินความจำเป็น ควรเลือกกินผลไม้สดแทน นอกจากนี้ ขนมหวานและอาหารแปรรูปที่มีน้ำตาลสูง เช่น ลูกอม คุกกี้ ซีเรียล หรือไอศกรีม ควรลดการบริโภค เพราะอาจส่งผลเสียต่อสมดุลของจุลินทรีย์ในลำไส้และทำให้น้ำหนักเพิ่มได้ง่าย

ควรจำกัดการรับประทานไขมันอิ่มตัวและไขมันทรานส์ เช่น อาหารทอด อาหารฟาสต์ฟู้ด เนื้อสัตว์ติดมัน เฟรนช์ฟรายส์ หรือโดนัท เพราะไขมันชนิดนี้กระตุ้นการอักเสบและส่งผลเสียต่อสุขภาพลำไส้ สำหรับผู้ที่ย่อยนมยากหรือมีปัญหาเกี่ยวกับระบบลำไส้ ควรลดการบริโภคผลิตภัณฑ์จากนม เช่น นมหรือชีส ส่วนการดื่มแอลกอฮอล์ก็ควรอยู่ในปริมาณที่เหมาะสม หากต้องการดื่ม อาจเลือกไวน์แดงไม่เกินวันละหนึ่งแก้ว และหลีกเลี่ยงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่มีการเติมน้ำตาลหรือค็อกเทล เพื่อคงสุขภาพโดยรวมให้แข็งแรงและสมดุลที่สุด

ทำไมถึงควรรักษาที่ ปิยชาติคลินิกฝังเข็ม ครอบแก้ว ยาจีน

ที่ ปิยชาติคลินิก เราเชื่อว่าความสมดุลของร่างกายคือกุญแจสำคัญของสุขภาพผู้หญิง การรักษาภาวะ PCOS ด้วยแพทย์แผนจีนของเรามุ่งฟื้นฟูสมดุลฮอร์โมนและระบบเลือดจากภายใน ช่วยให้รอบเดือนกลับมาเป็นปกติ ลดสิว หน้ามัน และภาวะมีบุตรยาก ทีมแพทย์จีนผู้เชี่ยวชาญของเราดูแลอย่างใกล้ชิดและออกแบบการรักษาเฉพาะบุคคล เพื่อให้คุณกลับมามีสุขภาพแข็งแรงและมั่นใจได้อีกครั้ง

​หากคุณกำลังมองหาคลินิกแพทย์แผนจีนที่ดูแลครบทั้งร่างกายและจิตใจ ที่ปิยชาติคลินิกฝังเข็ม ครอบแก้ว ยาจีนพร้อมให้บริการโดยทีมแพทย์แผนจีนมากประสบการณ์ ดำเนินกิจการมานานกว่า 10 ปีให้บริการทั้ง ฝังเข็ม ครอบแก้ว และยาจีน ภายใต้มาตรฐานการแพทย์ที่ปลอดภัยและใส่ใจในทุกขั้นตอน สาขาที่เปิดให้บริการ มีดังนี้

สาขาพญาไท  กรุงเทพมหานคร

สาขาพระราม 4 – สวนเพลิน กรุงเทพมหานคร

สาขารังสิต – คลองสี่ ปทุมธานี

สาขารัตนาธิเบศร์ – บางบัวทอง นนทบุรี

“สงวนลิขสิทธิ์ ห้ามคัดลอกหรือเผยแพร่เพื่อการพาณิชย์โดยไม่ได้รับอนุญาต”

Reference

1.    อุฬารวงศ์ เมธาวี. (2566, มิถุนายน 16). ถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS). ศูนย์การแพทย์กาญจนาภิเษก มหาวิทยาลัยมหิดล. https://www.gj.mahidol.ac.th/main/pcos/

2.    Zhou, Y., Wang, X., Zhou, M., Zhang, Z., Wang, Z., & Li, L. (2022). The efficacy of Chinese herbal medicine in animal models of polycystic ovary syndrome: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Pharmacology, 13, 9392647.

3.    World Health Organization. (2025, February 7). Polycystic ovary syndrome (PCOS).

4.    จตุรวิทย์, ภนิตา. (2023, กันยายน 24). Do and Don’t – อาหารสำหรับผู้หญิงที่มีภาวะ PCOS. โรงพยาบาลวิมุต-เทพธารินทร์. https://www.theptarin.com/th/article/detail/24

5.          Arentz, S., Abbott, J. A., Smith, C. A., & Bensoussan, A. (2014). Herbal medicine for the management of polycystic ovary syndrome (PCOS) and associated oligo/amenorrhoea and hyperandrogenism: A review of the laboratory evidence for effects with corroborative clinical findings. BMC Complementary Medicine and Therapies, 14, 511. https://doi.org/10.1186/1472-6882-14-511

6.          Daniilidis, A., & Dinas, K. (2009). ผลกระทบต่อสุขภาพระยะยาวของกลุ่มอาการถุงน้ำหลายใบในรังไข่: การทบทวนวิเคราะห์. Hippokratia, 13(2), 90–92. สืบค้นจาก https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2683463/