เจาะลึก “ช็อกโกแลตซีสต์” ในมุมมองแพทย์จีน เกิดจากเลือดคั่งจริงไหม? และการฝังเข็มช่วยสลายก้อนได้อย่างไร

“ช็อกโกแลตซีสต์” หรือ Endometriosis ไม่ได้เป็นเพียงอาการปวดท้องประจำเดือนทั่วไป แต่คือภาวะที่เยื่อบุโพรงมดลูกไปเจริญเติบโตอยู่นอกโพรงมดลูก ซึ่งพบได้บ่อยในสตรีวัยเจริญพันธุ์

ภาวะนี้เกิดจากเยื่อบุโพรงมดลูกที่หลุดลอกในช่วงมีประจำเดือน ไหลย้อนผ่านท่อนำไข่เข้าสู่ช่องท้องและอุ้งเชิงกราน ทำให้เซลล์เยื่อบุโพรงมดลูก ไปฝังตัวและเจริญเติบโตผิดที่ จนกลายเป็นถุงน้ำที่มีเลือดคั่งสีคล้ำ จึงถูกเรียกว่า “ช็อกโกแลตซีสต์”

ผู้หญิงทุกคนมีโอกาสเกิดภาวะนี้ได้ แต่อาการและความรุนแรงจะแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล แม้จะไม่ใช่โรคร้ายแรงถึงชีวิต แต่สามารถก่อให้เกิดอาการปวดเรื้อรัง รบกวนการใช้ชีวิต และอาจส่งผลต่อภาวะเจริญพันธุ์ได้

ในกรณีที่การรักษาด้วยยาฮอร์โมนไม่ได้ผล หรือผู้ป่วยไม่ต้องการผ่าตัด ศาสตร์การแพทย์แผนจีนมีแนวทางดูแลอย่างไรบ้าง? นี่คืออีกหนึ่งทางเลือกที่หลายคนให้ความสนใจ เพื่อช่วยบรรเทาอาการและปรับสมดุลร่างกายอย่างเป็นองค์รวม 

ช็อกโกแลตซีสต์ในมุมมองแพทย์จีน เมื่อเลือดไม่ไหลเวียนจนกลายเป็น “ก้อน”

ช็อกโกแลตซีสต์ (Chocolate cyst / Endometriosis) ในทางการแพทย์ปัจจุบันจัดโรคนี้อยู่ในกลุ่ม เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ แต่ในทางการการแพทย์แผนจีน ช็อคโกแลตซีสต์ถูกมองว่าเป็น ภาวะเลือดคั่ง(血瘀)ที่เส้นลมปราณชง(冲脉) และเส้นลมปราณเริ่น(任脉) ซึ่งเป็นเส้นลมปราณที่เกี่ยวข้องกับการมีประจำเดือน ,ภาวะชี่ติดขัด(气滞) จากความเครียด  พักผ่อนไม่เพียงพอ ,ความเย็นสะสมที่มดลูก จากการกินของเย็นจัด อาบน้ำเย็นตอนกลางคืน ร่างกายได้รับความอบอุ่นไม่เพียงพอ  และมีเสมหะความชื้นอุดกั้นจากการพักผ่อนน้อย ม้ามอ่อนแอ กินของมันของทอดเยอะ  ทำให้เกิดการรวมตัวเป็น “ก้อน”  ในทางการแพทย์แผนจีนจะจัดอยู่ในกลุ่มโรคเจิงเจี่ย (zheng jia :癥瘕)

การใช้เข็มเพียงไม่กี่เล่มช่วยปรับสมดุลมดลูกจากภายในได้อย่างไร?

หลายคนคงสงสัยว่า “การใช้เข็มไม่กี่เล่ม” จะส่งผลต่อมดลูกที่อยู่ภายในได้อย่างไร ในทางการแพทย์แผนจีน เชื่อว่าร่างกายเราเป็นหนึ่งเดียวกัน มีการเชื่อมโยงกันผ่านเส้นลมปราณที่วิ่งผ่านอวัยวะต่างๆในร่างกาย ซึ่งที่มดลูกก็จะมีเส้นลมปราณหลักสองเส้น ได้แก่ เส้นลมปราณชง(冲脉) ,เส้นลมปราณเริ่น(任脉) และเส้นลมปราณตับ ที่เกี่ยวข้องกับการไหลเวียนของชี่และเลือดภายในร่างกายอีกด้วย 

ในทางวิทยาศาสตร์ การฝังเข็มไม่ได้ออกฤทธิ์เฉพาะจุดบนผิวหนังหรือกล้ามเนื้อเท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อระบบประสาทอัตโนมัติ(Autonomic nervous system) โดยเฉพาะการเพิ่ม Parasympathetic tone ผ่าน Vagus nerve และลด Sympathetic overdrive  เมื่อระบบประสาทกลับสู่สมดุล จะช่วยให้การไหลเวียนเลือดไปยังอุ้งเชิงกรานดีขึ้น ,ลดการอักเสบระดับเซลล์,ปรับสมดุลฮอร์โมนผ่าน Hypothalamic–Pituitary–Ovarian axis และยังช่วยให้คุณภาพการนอนดีขึ้น ซึ่งมีผลต่อการซ่อมแซมร่างกาย

“ฝังเข็ม” ช่วยสลายก้อนและรักษาช็อกโกแลตซีสต์ได้อย่างไร?

สาเหตุในมุมมองของแพทย์แผนจีน

• ชี่ตับติดขัด (肝郁气滞) เกิดความเครียด ความกดดัน ทำให้การไหลเวียนของชี่และเลือดติดขัด
• เลือดคั่ง (血瘀) เกิดจากความเครียด หรือความเย็น ทำให้เลือดไหลเวียนติดขัด ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ ตกค้างในมดลูก
• เสมหะความชื้นอุดกั้น (痰湿阻滞) เกิดจากการพักผ่อนน้อย กินของมัน ของทอดเยอะ ทำให้ม้ามอ่อนแอ การขับของเสียไม่ดี เกิดการสะสมของเสมหะความชื้นขึ้น
• ไตพร่อง (肾虚) ไตทำหน้าที่เก็บสารจิง(精) และควบคุมการเจริญเติบโตและสืบพันธุ์ หากไตอ่อนแอ จากการพักผ่อนน้อย นอนดึก  จะทำให้การทำงานของมดลูก รังไข่เสียสมดุล เยื่อบุโพรงมดลูกทำงานผิดปกติ

การรักษาในทางการแพทย์แผนจีน

1. การฝังเข็ม : แพทย์แผนจีนจะต้องทำการประเมินร่างกาย แยกแยะสาเหตุของการเกิดโรค เพื่อเลือกใช้จุดบนเส้นลมปราณให้เหมาะสมกับกลุ่มอาการของโรค  จะช่วยให้ชี่และเลือดไหลเวียนได้ดีขึ้น ลดการติดขัดและคั่งค้างภายใน  ,ปรับสมดุลร่างกายผ่านระบบประสาทอัตโนมัติ และลดการอักเสบภายใน

หากทำร่วมกับการทานยาสมุนไพรจีนจะเห็นผลดีและไวกว่าการฝังเข็มเพียงอย่างเดียวค่ะ

2. การทานยาสมุนไพรจีน :จากการวิจัยและทดลองทางการแพทย์และเภสัชวิทยาในปัจจุบันพบว่า ยาสมุนไพรจีน มีฤทธิ์ต้านการอักเสบ ลดอัตราส่วนระหว่าง PGF2 / TXB2 ,กระตุ้นการไหลเวียนของเลือด ,ปรับสมดุลระบบภูมิคุ้มกัน กระตุ้นการทำงานของ NK-Cell/IgG/IgM รวมถึงเพิ่มปริมาณ CD4/CD8 , ปรับสมดุลระบบฮอร์โมน ลดระดับ Estrogen/FSH/ LH เพิ่มระดับ Progesterone ช่วยเพิ่มโอกาสในการตั้งครรภ์, ยับยั้งการเจริญเติบโตของเนื้อเยื่อที่ผิดปกติ 

จุดฝังเข็มสำคัญ: ปรับสมดุลมดลูกและรังไข่

1. Zi gong (子宫) :  เป็นจุดพิเศษนอกเส้นลมปราณ อยู่บริเวณท้องน้อยห่างจากแนวแกนกลางลำตัว ประมาณ 3 ชุ่น(4นิ้วมือทาบ) ต่ำจากสะดือ ประมาณ 4 ชุ่น อยู่ในแนวเดียวกับจุด Guan yuan (关元)

สรรพคุณ : บำรุงมดลูก ปรับประจำเดือน ลดอาการปวดประจำเดือน และใช้รักษากลุ่มโรคทางสูตินรีเวช

2.Qi hai (气海) ：เป็นจุดบนเส้นลมปราณเริ่น อยู่บริเวณท้องน้อยบนแนวแกนกลางลำตัว ต่ำจากสะดือประมาณ 1.5 ชุ่น 

สรรพคุณ : เป็นจุดสำคัญในการบำรุงพลังพื้นฐานของร่างกาย และยังช่วยกระตุ้นการไหลเวียนของชี่  แก้อ่อนเพลีย  ปรับประจำเดือนและลดอาการปวดท้องประจำเดือน

3.Xue hai(血海) ：เป็นจุดบนเส้นลมปราณม้าม อยู่บริเวณต้นขาด้านใน เหนือขอบกระดูกสะบ้า (patella) ด้านในประมาณ 2 ชุ่น อยู่บนกล้ามเนื้อ Vastus medialis

สรรพคุณ : เป็นจุด “ทะเลแห่งเลือด”  ช่วยปรับสมดุลระบบเลือด  กระตุ้นการไหลเวียนเลือด  สลายเลือดคั่ง และใช้รักษากลุ่มโรคทางสูตินรีเวช

4.San yin jiao (三阴交) ：เป็นจุดบนเส้นลมปราณม้าม อยู่บริเวณขาด้านใน เหนือตาตุ่มใน ประมาณ 3 ชุ่น  อยู่ด้านหลังขอบของกระดูกหน้าแข้ง

สรรพคุณ : เป็นจุดตัดของ 3 เส้นหยิน(ตับ ม้าม ไต)ที่สำคัญ จึงมีผลต่อระบบสืบพันธุ์ ฮอร์โมน และเลือด   ช่วยปรับประจำเดือน ลดอาการปวดท้องประจำเดือน สลายเบือดคั่ง บำรุงไตและเลือด  และใช้รักษากลุ่มโรคทางสูตินรีเวชและมีบุตรยาก

5.He gu (合谷) : เป็นจุดบนเส้นลมปราณลำไส้ใหญ่ อยู่บริเวณหลังมือ อยู่ระหว่างนิ้วโป้งกับนิ้วชี้

สรรพคุณ : กระตุ้นการไหลเวียนของชี่ทั่วร่างกาย ปรับสมดุลร่างกาย  ลดความเครียด นิยมใช้เป็นจุดร่วม

6.Tai chong (太冲) ：เป็นจุดบนเส้นลมปราณตับ อยู่หลังเท้าระหว่างกระดูกนิ้วโป้งกับนิ้วชี้เท้า บริเวณร่องกระดูก metatarsal

สรรพคุณ : ระบายตับ กระตุ้นการไหลเวียนของชี่และเลือด ลดความเครียด ปรับอารมณ์  นิยมใช้เป็นจุดร่วม

ผลลัพธ์ที่คาดหวังได้จากการรักษาที่ Piyachart Clinic

• อาการปวดประจำเดือนลดลงอย่างเห็นได้ชัด (ตั้งแต่ 1-2 รอบเดือนแรก)
• ลดอาการไม่พึงประสงค์ทั้งก่อน ระหว่าง และหลังมีประจำเดือน
• ทำให้เลือดลมไหลเวียนสะดวก ลดลิ่มเลือดซึ่งเป็นสาเหตุของอาการปวดประจำเดือน
• ปรับรอบประจำเดือนให้มาปกติ  
• ในบางรายขนาดของซีสต์อาจเล็กลงหรือไม่ขยายตัวเพิ่มขึ้น (ควรติดตามผลด้วยการอัลตราซาวด์)
• นอนหลับได้ดีขึ้น ความเครียดสะสมลดลง ร่างกายผ่อนคลายมากขึ้น

ใครที่ควรเริ่มเดินเข้ามาปรึกษาเรา?

• ผู้ที่มีปัญหาประจำเดือนมาไม่ปกติ 
• ผู้ที่ตรวจพบช็อกโกแลตซีสต์แต่ขนาดไม่ใหญ่มาก และยังไม่อยากผ่าตัด
• ผู้ที่มีปัญหาปวดประจำเดือน /ปวดรุนแรงจนกระทบชีวิตประจำวัน
• ผู้ที่มีภาวะมีบุตรยากอันเนื่องมาจากเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่

ที่ปิยชาติคลินิกพร้อมให้บริการโดยทีมแพทย์แผนจีนมากประสบการณ์ ดำเนินกิจการมานานกว่า 10 ปีให้บริการทั้ง ฝังเข็ม ครอบแก้ว และยาจีน ภายใต้มาตรฐานการแพทย์ที่ปลอดภัยและใส่ใจในทุกขั้นตอนสาขาที่เปิดให้บริการ มีดังนี้

1. สาขาพญาไท กรุงเทพมหานคร ​​​เบอร์ติดต่อ : 085-955-9646

2. สาขาพระราม 4 – สวนเพลิน กรุงเทพมหานคร ​เบอร์ติดต่อ : 081-630-3180

3. สาขารังสิต – คลองสี่ ปทุมธานี ​​​เบอร์ติดต่อ : 093-113-4718

4. สาขารัตนาธิเบศร์ – บางบัวทอง นนทบุรี ​​เบอร์ติดต่อ : 065-442-8987

“สงวนลิขสิทธิ์ ห้ามคัดลอกหรือเผยแพร่เพื่อการพาณิชย์โดยไม่ได้รับอนุญาต”

Reference

Hamvas, S., Hegyi, P., Kiss, S., Lohner, S., McQueen, D., & Havasi, M. (2023). Acupuncture increases parasympathetic tone, modulating HRV – Systematic review and meta-analysis. Complementary Therapies in Medicine, 72, Article 102905. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2022.102905 

Fu ZT., Liu CZ., Kim MR., Liu YD., Wang Y., Fu  YM., Yang  JW., & Yang, N.-N. (2024). Acupuncture improves the symptoms, serum ghrelin, and autonomic nervous system of patients with postprandial distress syndrome: A randomized controlled trial. Chinese Medicine, 19, Article 162. https://doi.org/10.1186/s13020-024-01028-3

แพทย์จีน ปะการัง เขตคาม.คลินิกการแพทย์แผนจีนหัวเฉียว(2025). การรักษาโรคช็อกโกแลตซีสต์ในทางการแพทย์แผนจีน.https://www.huachiewtcm.com/content/10494/การรักษาโรคช็อกโกแลตซีสต์ในทางการแพทย์แผนจีน 

Payne, J. A. (2019). Acupuncture for endometriosis: A case study. Medical Acupuncture, 31(6), 392–394. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31871528/