ภาวะมีบุตรยาก (Infertility) หมายถึง การที่คู่สมรสมีเพศสัมพันธ์อย่างสม่ำเสมอโดยไม่คุมกำเนิดเป็นระยะเวลาอย่างน้อย 12 เดือน แต่ไม่สามารถตั้งครรภ์ได้ ซึ่งองค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่าภาวะมีบุตรยากเป็นปัญหาสุขภาพของระบบสืบพันธุ์ที่พบได้ในผู้หญิงและผู้ชายทั่วโลก และมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง
ในผู้หญิงยุคปัจจุบัน ปัจจัยที่ส่งผลต่อภาวะมีบุตรยาก ได้แก่ การมีบุตรในอายุที่มากขึ้นเนื่องจากความไม่พร้อมในหลายๆ เรื่อง ความเครียดจากการทำงานที่มีภาวะกดดันและการแข่งขันสูง สภาวะที่ไม่เหมาะสมของสิ่งแวดล้อมอาจส่งผลทำให้มีบุตรช้าลง ภาวะนอนหลับไม่เพียงพอที่มีผลกับการตกไข่ คุณภาพของไข่และอสุจิ ฮอร์โมนแปรปรวน รวมถึงรูปแบบการใช้ชีวิตที่เปลี่ยนแปลงไป นอนดึกขึ้น คุณภาพของอาหารการกิน รวมถึงโรคทางนรีเวชต่างๆ เช่น ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS) และเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ซึ่งล้วนส่งผลต่อคุณภาพไข่และการฝังตัวของตัวอ่อน
แม้การแพทย์แผนปัจจุบันจะมีแนวทางการรักษาที่หลากหลาย แต่ผู้หญิงและครอบครัวจำนวนมากเริ่มให้ความสนใจกับการแพทย์ทางเลือกที่สามารถดูแลร่างกายแบบองค์รวม หนึ่งในนั้นคือ “การฝังเข็มตามศาสตร์แพทย์แผนจีน” ซึ่งมีงานวิจัยสนับสนุนว่าช่วยเสริมสมดุลฮอร์โมน ลดความเครียด และสนับสนุนระบบสืบพันธุ์ได้อย่างปลอดภัย

ภาวะมีบุตรยากในมุมมองของแพทย์แผนจีนคืออย่างไร?
แพทย์แผนจีนมองว่าการตั้งครรภ์ที่สมบูรณ์ต้องอาศัยความสมดุลของพลังชีวิตหรือ ชี่ (Qi) เลือด (Blood) และสารจำเป็นต่อการสืบพันธุ์ (Jing) ทั้งหมดอยู่ในร่างกายแบบองค์รวม โดยเฉพาะพลังของอวัยวะสำคัญ ได้แก่ ไต (Shen) ตับ (Gan) ม้าม (Pi) ที่มีบทบาทโดยตรงต่อรอบประจำเดือน การตกไข่ และการบำรุงมดลูก โดยในคัมภีร์จีนเรียกลักษณะอาการนี้ว่า 不孕 (ปู๋หยวิ้น) หรือ 不育 (ปู๋หยวี้)
ภาวะมีบุตรยากในศาสตร์การแพทย์แผนจีนจึงไม่ได้มองเป็นโรคเดียว แต่เป็นผลจากความไม่สมดุลหลายรูปแบบในร่างกายเรา เช่น
- ไตพร่อง มีผลทำให้การตกไข่ไม่สม่ำเสมอ อีกทั้งยังมีผลต่อสารจำเป็นต่อการสืบพันธุ์ (Jing) ลดลง แบ่งเป็น 2 ประเภท
1. ไตหยางพร่อง – ส่งผลทำให้ประจำเดือนมาช้า น้อย คนไข้หนาวง่าย เอวเข่าอ่อนแรง ตกไข่ไม่สม่ำเสมอ
2. ไตหยินพร่อง – ส่งผลทำให้ประเดือนอาจมาไวกว่าปกติ แต่ปริมาณน้อย สีแดงเข้ม คนไข้มักมีอาการร้อนใน ปากแห้ง นอนไม่หลับ ส่งผลทำให้คุณภาพของไข่ไม่ดี
- เลือดพร่อง ส่งผลต่อความหนาและคุณภาพของเยื่อบุโพรงมดลูก คนไข้มักประจำเดือนมาน้อย มีภาวะซีด เวียนหัวง่าย ใจสั่น อ่อนเพลีย และผนังมดลูกมักจะบาง
- ชี่ตับติดขัด มักพบในผู้หญิงที่มีความเครียดสูง ปวดท้องประจำเดือนง่าย รอบเดือนมาไม่สม่ำเสมอ ไข่ตกผิดปกติ
- ความเย็นสะสมในมดลูก ทำให้การฝังตัวของตัวอ่อนยากขึ้น มักพบในคนไข้ที่เป็น PCOS ประจำเดือนขาด/มาน้อย มีมูกขาว/ตกขาวมาก
- ภาวะเลือดคั่ง คนไข้มักจะประจำเดือนมามาก สีคล้ำ มีลิ่มเลือด เยื่อบุโพรงมดลูกผิดปกติ ท่อนำไข่อุดตัน
- 冲任二脉 (เส้นลมปราณ ชง-เริ่น) ติดขัด เนื่องจากเป็นเส้นลมปราณที่ควบคุมมดลูกและประจำเดือน มักส่งผลทำให้ประจำเดือนมาผิดปกติได้
ดังนั้น ถ้าหากส่วนใดส่วนหนึ่งเสียสมดุลไป โอกาสตั้งครรภ์ก็จะลดลงตาม แพทย์แผนจีนจึงให้ความสำคัญกับการวินิจฉัยเฉพาะบุคคล เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสมกับสภาพร่างกายของแต่ละคนได้อย่างละเอียดและถูกต้อง
ฝังเข็มช่วยเรื่องภาวะมีบุตรยากอย่างไร?
การฝังเข็มเป็นการกระตุ้นจุดพลังงานตามเส้นลมปราณ เพื่อปรับสมดุลการไหลเวียนของชี่และเลือด ในกรณีของภาวะมีบุตรยาก การฝังเข็มมีบทบาทสำคัญทั้งในเชิงแพทย์แผนจีนและการแพทย์แผนปัจจุบัน
งานวิจัยพบว่าการฝังเข็มสามารถช่วยเพิ่มการไหลเวียนเลือดไปยังมดลูกและรังไข่ ส่งผลให้เยื่อบุโพรงมดลูกมีคุณภาพเหมาะสมต่อการฝังตัวของตัวอ่อน นอกจากนี้ การฝังเข็มยังมีผลต่อระบบประสาทอัตโนมัติ ช่วยลดระดับฮอร์โมนความเครียด เช่น Cortisol และปรับสมดุลของแกนสมอง-ต่อมใต้สมอง-รังไข่ (HPO Axis) กระตุ้นการตกไข่ เพิ่มเลือดให้ไปเลี้ยงมดลูกมากยิ่งขึ้น ส่งผลให้รอบประจำเดือนสม่ำเสมอขึ้น
ในผู้ที่เข้ารับการรักษาด้วย IVF มีรายงานว่าการฝังเข็มร่วมกับการรักษาทางการแพทย์แผนปัจจุบันอาจช่วยเพิ่มอัตราการตั้งครรภ์และลดความวิตกกังวลของผู้ป่วย
นอกจากทางเลือกเรื่องการฝังเข็มแล้ว การทานยาจีนก็ถือเป็นทางเลือกหนึ่งที่จะช่วยปรับสมดุลของร่างกายที่ปลอดภัยเช่นเดียวกับการฝังเข็ม ด้วยความหลากหลายของยาจีนทำให้สามารถปรับสมดุลของร่างกาย ลดความกังวล เพิ่มคุณภาพการนอนหลับ ทำให้ยิ่งมีส่วนเพิ่มโอกาสในการตั้งครรภ์ได้มากขึ้น

การฝังเข็ม/ทานยาจีน ตามรอบประจำเดือนคืออะไร?
การฝังเข็ม/ทานยาจีนตามรอบประจำเดือน คือการวางแผนการรักษาให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในแต่ละช่วงของรอบเดือน โดยแพทย์แผนจีนจะแบ่งรอบประจำเดือนออกเป็น 4 ระยะ ได้แก่ ระยะมีประจำเดือน ระยะฟื้นฟูเลือด ระยะตกไข่ และระยะเตรียมการฝังตัวอ่อน
ในแต่ละช่วงจะใช้จุดฝังเข็มและยาจีนในเทคนิคที่แตกต่างกัน เช่น
- ระยะมีประจำเดือน เนื่องจากเป็นช่วงสำคัญของการ “ขับเลือดเก่า เปิดทางให้เลือดใหม่” เน้นให้เลือดของประจำเดือนมีการระบายออกได้หมด ลดโอกาสการเกิดเลือดคั่งในมดลูก ป้องกันการปวดและการอุดกั้น
- ระยะหลังมีประจำเดือน/ระยะฟื้นฟูเลือด เน้นบำรุงเลือดและหยิน ส่งเสริมการเจริญเติบโตของไข่
- ระยะตกไข่ เน้นกระตุ้นการไหลเวียนเลือดและลมปราณ ช่วยให้ไข่ตกสมบูรณ์
- ระยะหลังตกไข่/ระยะเตรียมการฝังตัวอ่อน เน้นเสริมพลังไตและหยาง เตรียมพร้อมมดลูกให้พร้อมรับกับการฝังตัว
แนวทางนี้ช่วยให้การรักษาเป็นไปอย่างสอดคล้องกับธรรมชาติของร่างกายผู้หญิง
จุดฝังเข็มที่มักใช้ในการรักษาภาวะมีบุตรยาก
จุดฝังเข็มที่ใช้ในการรักษาภาวะมีบุตรยากจะถูกเลือกตามสภาพร่างกายของแต่ละบุคคล แต่จุดที่ใช้บ่อย ได้แก่
– จุดกวานหยวน (CV4) จุดอยู่บริเวณท้องน้อย ถัดจากสะดือลงมา 3 ชุ่น
– จุดชี่ไห่ (CV6) จุดอยู่บริเวณท้องน้อย ถัดจากสะดือลงมา 1.5 ชุ่น
– จุดซานอินเจียว (SP6) จุดอยู่บริเวณเหนือตาตุ่มด้านในขึ้นมา 3 ชุ่น
– จุดกุยหลาย (ST29) จุดอยู่บริเวณท้องน้อย ถัดจากสะดือลงมา 4 ชุ่นและถัดจากเส้นกลางลำตัวออกไป 2 ชุ่น
– จุดไท่ซี (KI3) จุดอยู่บริเวณระหว่างตาตุ่มด้านขอบด้านหลังกับเอ็นร้อยหวาย
ซึ่งทั้งหมดมีบทบาทในการบำรุงมดลูก เสริมพลังไต และปรับสมดุลฮอร์โมน การเลือกจุดฝังเข็มอย่างเหมาะสมจำเป็นต้องอาศัยการซักประวัติ พูดคุยกับแพทย์แผนจีนเพื่อให้การรักษาปลอดภัยและได้ผลลัพธ์ที่ดีที่สุด

ฝังกี่ครั้งถึงจะเห็นผล?
โดยทั่วไปแพทย์แผนจีนมักแนะนำให้ฝังเข็มอย่างต่อเนื่องสัปดาห์ละ 1-2 ครั้งร่วมกับทานยาจีนอย่างน้อย 3–6 เดือน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับอายุ สาเหตุของภาวะมีบุตรยาก และการดูแลสุขภาพร่วมของผู้ป่วย
เคล็ดลับเสริมเพื่อเพิ่มโอกาสมีบุตร
”การรักษาสามารถทำร่วมกับแพทย์แผนปัจจุบันได้ เช่น การทำ IUI / IVF จะยิ่งเป็นการช่วยเพิ่มคุณภาพของไข่และอสุจิ ช่วยลดผลข้างเคียงจากฮอร์โมน และเพิ่มอัตราการฝังตัว“
นอกจากการฝังเข็มและการทานยาจีนการปรับพฤติกรรมเป็นสิ่งสำคัญมาก เพราะสมดุลร่างกายอาจไม่เกิดขึ้น หากไม่มีการปรับพฤติกรรมร่วมด้วย
– นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ โดยเฉพาะก่อนเวลา 23.00 น.
– หลีกเลี่ยงอาหารเย็น ดิบ มัน และหวาน
– ลดความเครียดและอารมณ์กดดัน
– ออกกำลังกายเบาๆ เพื่อกระตุ้นการไหลเวียนของเลือดและชี่
นอกจากการดูแลรักษาโดยแพทย์แล้ว การปรับพฤติกรรมการกินและการใช้ชีวิตประจำวันมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อผลการรักษา วันนี้หมอจึงได้รวบรวมอาหารและเครื่องดื่มที่ส่งผลต่อการดูแลสุขภาพประจำเดือน เพื่อเป็นแนวทางในการดูแลตนเองควบคู่ไปกับการรักษา
เพราะแพทย์แผนจีนเชื่อว่า “อาหารคือยาที่อ่อนโยนที่สุด” การเลือกอาหารที่เหมาะสมจะช่วยให้ ประจำเดือนมาสม่ำเสมอ ลดอาการบวม หน่วง ลิ่มเลือด และบำรุงมดลูกในระยะยาว
- กลุ่มอาหารที่ควรทาน เพื่อดูแลประจำเดือน
- กลุ่มบำรุงเลือด เหมาะกับคนที่มีภาวะเลือดน้อย ประจำเดือนสีจาง ปริมาณน้อย อ่อนเพลีย หน้ามืด เวียนหัวง่าย กลุ่มอาหารที่ควรทาน เช่น ตับหมู/ตับไก่ ไข่ไก่ เนื้อแดง งาดำ พุทราจีน
- กลุ่มกระตุ้นการไหลเวียนของเลือด เหมาะกับคนที่ปวดท้องประจำเดือน เลือดสีคล้ำ มีลิ่มเลือด กลุ่มอาหารที่ควรรับประทาน เช่น ขิงสด หอมใหญ่ ใบกะเพรา พริกไทย(ปริมาณเล็กน้อย)
- กลุ่มบำรุงม้าม เหมาะกับคนที่มีภาวะท้องอืดง่าย ถ่ายเหลวบ่อย ประจำเดือนมาไม่เสมอที่เป็นผลจากระบบย่อย อาหารที่ควรทาน เช่น ข้าวสวยอุ่น ข้าวกล้อง ฟักทอง แครอท มันเทศ
- ชาและเครื่องดื่มที่ช่วยเรื่องประจำเดือน
- น้ำขิงอุ่น ช่วยในการอุ่นมดลูก ลดปวดประจำเดือน กระตุ้นการไหลเวียนเลือด
- ชาพุทราจีน เหมาะสำหรับคนเลือดพร่อง เหนื่อยง่าย นอนไม่หลับ
- ชากุหลาบ เหมาะสำหรับคนที่มีภาวะเครียดสะสม ประจำเดือนมาไม่ตรง ช่วยลดอาการแน่นตึง คัดเต้านม
- น้ำอุ่น/น้ำซุป ช่วยให้เลือดไหลเวียนดี ไม่เกิดการคั่งค้างของเลือด

และควรเลี่ยงของที่มีฤทธิ์เย็น เพราะจะส่งผลทำให้มดลูกหดตัวไม่ดี เช่น น้ำแข็ง น้ำเย็น ไอศกรีม สมูทตี้/น้ำปั่นต่างๆ โดยเฉพาะช่วงที่กำลังมีประจำเดือน อาหารดิบ เช่น สลัดผักสด ซูชิ ของดิบต่างๆ จะส่งผลทำให้ม้ามอ่อนแอ ของมันของทอด เพราะจะทำให้เกิดเป็นเสมหะสะสม เกิดความชื้น รวมถึง ชา กาแฟ แอลกอฮอล์ เพราะจะไปกระตุ้นการทำงานของลมปราณตับแรงเกินไป รบกวนการไหลเวียนเลือด ทำให้อาการแปรปรวนได้
ทำไมต้องรักษากับปิยชาติคลินิก?
ที่ปิยชาติคลินิกให้ความสำคัญกับการรักษาแบบเฉพาะบุคคล วางแผนการฝังเข็มตามรอบประจำเดือน ปรับพฤติกรรมร่างกายกับทางแพทย์แผนจีน เพราะเรามองว่า ภาวะมีบุตรยากไม่ใช่โรคของมดลูกหรือรังไข่อย่างเดียว แต่เป็นผลของความไม่สมดุลทั้งระบบ เพื่อให้สามารถทำงานร่วมกับแพทย์แผนปัจจุบันได้อย่างปลอดภัย ตามมาตรฐานองค์การอนามัย
- การฝังเข็มที่เหมาะสมเฉพาะบุคคล
- การผสมผสานยาจีนบำรุง
- ครอบแก้ว (Cupping Therapy)
- คำปรึกษาด้านการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม
- สะดวก เข้าถึงง่าย – 4 สาขาครอบคลุมทั่วกรุงเทพและปริมณฑล
เลือกสาขาใกล้บ้านคุณ หรือ ติดต่อผ่าน Line@ : @piyachartclinic
1. สาขาพญาไท กรุงเทพมหานคร เบอร์ติดต่อ : 085-955-9646
2. สาขาพระราม 4 – สวนเพลิน กรุงเทพมหานคร เบอร์ติดต่อ : 081-630-3180
3. สาขารังสิต – คลองสี่ ปทุมธานี เบอร์ติดต่อ : 093-113-4718
4. สาขารัตนาธิเบศร์ – บางบัวทอง นนทบุรี เบอร์ติดต่อ : 065-442-8987
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Q:การฝังเข็มช่วยเพิ่มโอกาสการตั้งครรภ์จริงหรือไม่?
A: การฝังเข็มสามารถช่วยได้จริง เพราะการฝังเข็มช่วยปรับสมดุลร่างกาย เพิ่มการไหลเวียนเลือดไปยังมดลูกและรังไข่ รวมถึงช่วยในการปรับฮอร์โมน จึงมีส่วนช่วยในการตั้งครรภ์ได้ แต่ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับบุคคลค่ะ เพราะสมดุลร่างกายของแต่ละคนไม่เหมือนกัน
Q:การฝังเข็มมีผลข้างเคียงอะไรบ้าง?
A: โดยทั่วไปการฝังเข็มเป็นการรักษาที่มีความปลอดภัยสูง อาจพบรอยช้ำเล็กน้อยที่บริเวณจุดที่ฝัง หรือมีอาการปวดเมื่อยตึงบริเวณที่ฝังได้ ซึ่งมักจะหายได้เอง
Q:ควรเริ่มการฝังเข็มเมื่อใดหากต้องการมีบุตร?
A: แนะนำให้ฝังเข็มล่วงหน้าอย่างน้อย 2-3 เดือนก่อนวางแผนตั้งครรภ์ เพื่อเตรียมความพร้อมของร่างกาย
Q:สามารถใช้การฝังเข็มร่วมกับการรักษาทางการแพทย์แผนปัจจุบันได้หรือไม่?
A: สามารถใช้ร่วมกันได้ โดยการฝังเข็มจะช่วยเสริมผลการรักษา ลดผลข้างเคียง และช่วยเพิ่มความพร้อมของร่างกาย
“สงวนลิขสิทธิ์ ห้ามคัดลอกหรือเผยแพร่เพื่อการพาณิชย์โดยไม่ได้รับอนุญาต”
References
• Stener-Victorin, E., et al. (2010). Acupuncture and reproductive function. Human Reproduction Update.
• Smith, C. A., et al. (2018). Acupuncture for female infertility. Cochrane Database of Systematic Reviews.
• Paulus, W. E., et al. (2002). Influence of acupuncture on IVF outcome. Fertility and Sterility.
• World Health Organization. (2023). Infertility.
• American Society for Reproductive Medicine. (2020). Definitions of infertility.
• Maciocia, G. (2015). The Foundations of Chinese Medicine.
• Chen, J., & Chen, T. (2004). Chinese Medical Gynecology.
• Maciocia, G. (2018). Obstetrics and Gynecology in Chinese Medicine.
• Li, J., et al. (2014). Cycle-based acupuncture for infertility. Journal of Traditional Chinese Medicine.
• Deadman, P., et al. (2007). A Manual of Acupuncture.
• Chen, H. Y., et al. (2014). Acupuncture points for infertility. Complementary Therapies in Medicine.
• Huang, D. M., et al. (2011). Duration of acupuncture treatment in infertility. Journal of Alternative and Complementary Medicine.
• World Health Organization. (2019). Benchmarks for training in acupuncture.

English
中文 (简体字)
Lastest Post
ฝังเข็ม กัวซา ครอบแก้ว ยาจีน
กรดไหลย้อนรักษาไม่หายสักที! ทำไมกินยาลดกรดแล้วยังกลับมาเป็นซ้ำ?
ฝังเข็ม
ฟื้นฟูอัมพฤกษ์ อัมพาต! ด้วยการฝังเข็มกระตุ้นไฟฟ้า ที่ Piyachat Clinic
ฝังเข็ม ครอบแก้ว ยาจีน
โรคแพนิคคืออะไร? รู้จักสาเหตุพร้อมวิธีดูแลด้วยศาสตร์แพทย์แผนจีน