เข่าเสื่อมไม่ต้องผ่า! “ฝังเข็มรักษาข้อเข่าเสื่อม” ทางเลือกช่วยผู้สูงอายุกลับมาเดินคล่อง เดินเก่งอีกครั้ง

เมื่อก้าวเข้าสู่วัยสูงอายุ “ความสุข” อย่างหนึ่งที่ผู้สูงอายุหลายคนหวงแหน คือการได้ลุกเดิน ขยับตัวไปไหนมาไหน และดูแลตัวเองได้อย่างอิสระโดยพึ่งผู้อื่นให้น้อยที่สุด แต่สำหรับผู้สูงอายุจำนวนไม่น้อย โรคข้อเข่าเสื่อมกลับค่อย ๆ กลายเป็นอุปสรรคสำคัญของชีวิตประจำวัน อาการปวดเสียวในข้อเข่า มีอาการบวม เสียงดังกรอบแกรบเวลาเคลื่อนไหว หรือความรู้สึกเข่าตึงแข็งจนลุกเดินได้ไม่คล่อง ล้วนบั่นทอนทั้งความมั่นใจและคุณภาพชีวิต

แม้ว่าการรักษาด้วยยาแก้ปวดหรือการผ่าตัดจะเป็นทางเลือกที่แพทย์ใช้กันทั่วไป แต่ก็ไม่ใช่ทุกคนที่เหมาะสม โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัวหลายอย่าง ไม่สามารถรับประทานยาแก้ปวดต่อเนื่องได้ หรือยังไม่พร้อมสำหรับการผ่าตัด ในบริบทนี้ “การฝังเข็ม” จึงถูกมองว่าเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่ปลอดภัย ช่วยบรรเทาอาการปวด ลดความตึงของข้อเข่า และสนับสนุนการเคลื่อนไหว โดยไม่ต้องพึ่งพายาในระยะยาว

ฝังเข็มรักษาข้อเข่าเสื่อม จึงไม่ได้เป็นเพียงการรักษาอาการปวดเท่านั้น แต่ยังเป็นแนวทางที่ช่วยให้ผู้สูงอายุจำนวนมากกลับมาใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงเดิม เดินได้มั่นใจขึ้น และคงไว้ซึ่งความสุขเล็ก ๆ ของการใช้ชีวิตอย่างเป็นอิสระในทุกวัน

ทำไมข้อเข่าถึงเสื่อม? (ศาสตร์แพทย์จีน vs แพทย์ปัจจุบัน)

โรคข้อเข่าเสื่อมเป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้หญิง จากงานวิจัยพบว่าผู้หญิงเกิดโรคข้อเข่าเสื่อมได้มากกว่าผู้ชาย 2-3 เท่า โดยมีสาเหตุสำคัญจากกระบวนการเสื่อมตามวัยหรือมีอายุมากขึ้น ปัจจัยอื่นๆ เช่น น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น การใช้งาน อิริยาบถ อาชีพ กายภาพแต่กำเนิด ซึ่งล้วนนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงของเนื้อเยื่อรอบข้อต่อช่วงเข่า การสูญเสียกระดูกอ่อนผิวข้อ และการแคบลงของช่องข้อเข่า ส่งผลให้ผู้สูงอายุมีอาการปวดข้อ เข่าผิดรูป กล้ามเนื้อรอบข้อเข่าอ่อนแรง มีเสียงขณะใช้งาน ลักษณะการเคลื่อนไหวช่วงขาลดลง และอาจเกิดการเปลี่ยนแปลงไปในลักษณะของข้อเข่าในระยะยาว ส่งผลให้เกิดความเจ็บปวดโดยรอบบริเวณข้อเข่า มักจะมีอาการบวม เสียงกรอบแกรบ และข้อยึดติดตามมา ภาวะดังกล่าวส่งผลกระทบต่อการดำเนินชีวิตประจำวันและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุมากขึ้น

จากภาพที่ใช้ในข้างต้นสามารถแสดงระยะของกลุ่มโรคข้อเข่าที่เริ่มเสื่อม โดยสามารถแบ่งเป็นทั้งหมด 4 ระยะ ดังนี้  (ที่มา: ดัดแปลงภาพจาก Shutterstock, 2018)

ระยะที่ 1 ข้อเข่าเสื่อมระยะเริ่มแรก (minor osteoarthritis of knee)  มีกระดูกงอกเล็กน้อย

ระยะที่ 2 ข้อเข่าเสื่อมเล็กน้อย (mild osteoarthritis of knee) มีกระดูกงอกเพิ่มขึ้น

ระยะที่ 3 ข้อเข่าเสื่อมปานกลาง  (moderate osteoarthritis of knee)กระดูกอ่อนสึกกร่อนมากขึ้น กระดูกงอกมีขนาดใหญ่ และช่องระหว่าง ข้อเข่าแคบลง

ระยะที่ 4 ข้อเข่าเสื่อมรุนแรง (severe osteoarthritis of knee): กระดูกอ่อนถูกทำลายเกือบทั้งหมด กระดูกงอกมีขนาดใหญ่และมีจำนวนมากช่องว่างระหว่างข้อเข่าชิดติดกันมากขึ้น

โรคข้อเข่าเสื่อม(KOA) 膝关节骨关节炎 ตามศาสตร์การแพทย์แผนจีน ภาวะข้อเข่าเสื่อม ถูกจัดอยู่ในกลุ่มโรคและอาการที่สมารถเรียกได้ว่า “ปี้เจิ้ง” (痹证) ซึ่งหมายถึงกลุ่มอาการปวดจากการอุดกั้นของพลังงานชี่ Qi ในร่างกาย แนวคิดสาเหตุและกลไกของข้อเข่าเสื่อมตามศาสตร์แพทย์แผนจีน จะมีปัจจัยดังนี้ ลม–เย็น–ความชื้น (风寒湿) และ ภาวะพร่องของชี่และเลือด (气血不足) เข้าสู่ร่างกาย จึงทำให้การไหลเวียนพลังงานและเลือดเกิดการติดขัด ซึ่งผลให้เกิดอาการปวดตามข้อเข่าได้ และขณะเดียวกันยังมีความสัมพันธ์กับอวัยวะภายในร่างกายเช่น ตับและไต (肝肾不足) ศาสตร์แพทย์แผนจีนอธิบายว่า ตับ (肝) ควบคุมเส้นเอ็นไต (肾) ควบคุมกระดูก เมื่อพลังของตับและไตพร่องลง โดยเฉพาะในผู้สูงอายุหรือผู้ที่ใช้งานข้อเข่าหนักเป็นเวลานาน จะทำให้เส้นเอ็นและกระดูกขาดการบำรุง ส่งผลให้ข้อเข่าเสื่อม เกิดอาการปวดเรื้อรัง ข้อหลวม และการเคลื่อนไหวลดลง

ฝังเข็มช่วย “ฟื้นฟูข้อเข่า” ได้อย่างไร?

การฝังเข็มเป็นวิธีการรักษาตามหลักการ ของการแพทย์แผนจีน โดยจะมีการสอบถามอาการเพื่อนำมาวินิจฉัยโรคว่าเป็นในกลุ่มอาการใดตามกลักการรักษาของศาสตร์การแพทย์แผนจีนเอง และคำนึงถึงเส้นลมปราณ ที่ลากผ่านบริเวณ รอบเข่า ร่วมกับการเลือกกระตุ้นบริเวณจุดเจ็บที่มีอาการปวด จุดฝังเข็มที่เกี่ยวข้องกับข้อเข่า เช่น จุดซีเหยียนนั้น (膝眼穴) ซึ่งอยู่บริเวณรอยบุ๋มสองข้างของเอ็นสะบ้า จะมีสรรพคุณช่วยกระตุ้นการไหลเวียนของเลือด เปิดเส้นลมปราณ และเพิ่มความคล่องตัวของข้อ โดยใช้รักษาโรคข้อเข่าจากสาเหตุต่าง ๆ นอกจากนี้ ยังมีงานวิจัยบางส่วนที่นำการฝังเข็มร่วมกับการแทงเส้นและระบายเลือด (刺络放血) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการบรรเทาอาการทางคลินิกและส่งเสริมการฟื้นฟูการทำงานของข้อเข่า

นอกจากนี้ กลไกการออกฤทธิ์ของหัตการด้วยการฝังเข็มรักษาข้อเข่าเสื่อม ก็เริ่มได้รับการอธิบายอย่างชัดเจนมากขึ้น ตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน โรคข้อเข่าเสื่อมมักมีลักษณะเป็น “กลุ่มอาการพร่อง แต่อาการแสดงภายนอกเกิน” (本虚标实) การฝังเข็มช่วยกระตุ้นจุดฝังเข็มเพื่อปรับสมดุลของลมปราณ ชี่และเลือด ทำให้เส้นลมปราณอบอุ่นและไหลเวียนดีขึ้น ส่งผลให้บรรเทาอาการของโรคได้

ในขณะเดียวกัน งานวิจัยสมัยใหม่ยังพบว่า การฝังเข็มสามารถ ช่วยเพิ่มการไหลเวียนโลหิตเฉพาะที่ และลดการอักเสบ และส่งเสริมการซ่อมแซมของเนื้อเยื่อ บริเวณข้อเข่าได้

5 ข้อดีของการเลือกฝังเข็มรักษาข้อเข่าเสื่อมที่ Piyachart Clinic

1. ไม่ต้องผ่าตัด ลดความเสี่ยงและไม่ต้องพักฟื้นนาน

การฝังเข็มรักษาข้อเข่าเสื่อม เป็นการรักษาแบบ ไม่ต้องผ่าตัด (Non-invasive treatment) ไม่ต้องดมยาสลบ และไม่จำเป็นต้องพักฟื้นเป็นเวลานาน จึงเหมาะอย่างยิ่งสำหรับผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือโรคหัวใจ ซึ่งมีความเสี่ยงต่อการผ่าตัด

2. ลดการใช้ยา ปลอดภัยต่อตับและไต

การฝังเข็มช่วยบรรเทาอาการปวดและการอักเสบโดยไม่ต้องพึ่งพายาแก้ปวดหรือยาต้านการอักเสบในปริมาณมาก จึงช่วยลดความเสี่ยงจากผลข้างเคียงของยา เช่น การระคายเคืองกระเพาะอาหาร ตับ หรือไต เหมาะสำหรับผู้ที่ไม่สามารถใช้ยาแก้ปวดต่อเนื่องได้ในระยะยาว

3. มุ่งรักษาที่ต้นเหตุ ไม่ใช่แค่ระงับอาการ

การฝังเข็มตามหลักแพทย์แผนจีนไม่ได้มุ่งเพียงการลดอาการปวดชั่วคราว แต่เน้นการ ปรับสมดุลของร่างกายจากภายใน เช่น การกระตุ้นการไหลเวียนของเลือดและพลังงาน (Qi) ลดการอุดกั้นของเส้นลมปราณ และเสริมการทำงานของระบบต่าง ๆ เพื่อให้ร่างกายฟื้นฟูตัวเองได้อย่างยั่งยืน

4. ดูแลโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ วางแผนเฉพาะบุคคล

ที่ PiyachartClinic ผู้ป่วยจะได้รับการประเมินอาการอย่างละเอียด ทั้งด้านอาการปวด ลักษณะร่างกาย การใช้ชีวิต และโรคประจำตัว แพทย์จะออกแบบแผนการรักษาเฉพาะบุคคล (Personalized Treatment) เพื่อให้เหมาะสมกับสภาพร่างกายและเป้าหมายการรักษาของแต่ละคน ช่วยเพิ่มประสิทธิผลและความปลอดภัยในการรักษา

5. มาตรฐานความสะอาดและความปลอดภัยสูง

คลินิกให้ความสำคัญกับความสะอาดและมาตรฐานทางการแพทย์ โดยใช้ เข็มฝังเข็มแบบใหม่ สะอาด และใช้ครั้งเดียวทิ้ง (Single Use) 100% ทุกขั้นตอนเป็นไปตามหลักสุขอนามัย ลดความเสี่ยงในการติดเชื้อ และสร้างความมั่นใจให้ผู้เข้ารับการรักษา

ขั้นตอนการรักษา : ควรเตรียมตัวอย่างไรเมื่อพาผู้สูงอายุมาฝังเข็ม

การพาผู้สูงอายุมารับการฝังเข็มเพื่อรักษาอาการปวดข้อเข่าหรือข้อเสื่อม จำเป็นต้องมีการเตรียมตัวและทำความเข้าใจขั้นตอนการรักษาอย่างถูกต้อง เพื่อให้การรักษามีประสิทธิภาพและปลอดภัยสูงสุด โดยสามารถแบ่งขั้นตอนหลัก ๆ ได้ดังนี้

1. การวินิจฉัยและประเมินอาการก่อนรักษา

ก่อนเริ่มการฝังเข็มรักษาข้อเข่าเสื่อม แพทย์จะทำการซักประวัติและตรวจประเมินอาการอย่างละเอียด เช่น ตำแหน่งที่มีอาการปวด ความรุนแรงของอาการ ระยะเวลาที่เป็น รวมถึงการเคลื่อนไหวของข้อเข่าในชีวิตประจำวัน นอกจากนี้ยังประเมินระดับความเสื่อมของข้อและปัจจัยสุขภาพอื่น ๆ เช่น โรคประจำตัว ยาที่ใช้อยู่ และสภาพร่างกายโดยรวม เพื่อกำหนดตำแหน่งจุดฝังเข็มและวางแผนการรักษาให้เหมาะสมกับผู้สูงอายุแต่ละรายได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

2. ขณะทำการรักษา: ความรู้สึกระหว่างฝังเข็ม

ระหว่างการฝังเข็ม ผู้สูงอายุอาจรู้สึก ตื้อ ๆ เล็กน้อย หรือรู้สึกเหมือนมีแรงดึงภายใน บริเวณที่ฝังเข็ม ซึ่งเป็นความรู้สึกที่เรียกว่า เต๋อชี่ ตามหลักแพทย์แผนจีน ถือเป็นสัญญาณที่ดี แสดงว่าลมปราณและการไหลเวียนของเลือดกำลังถูกกระตุ้นอย่างเหมาะสม โดยทั่วไปอาการเหล่านี้จะไม่เจ็บรุนแรง และผู้ป่วยสามารถผ่อนคลายขณะรักษาได้

3. การดูแลตนเองหลังการฝังเข็ม

หลังการรักษา แพทย์จะแนะนำวิธีดูแลตนเองเพื่อเสริมผลการรักษา เช่น การประคบอุ่นบริเวณข้อเข่าเพื่อช่วยให้เลือดไหลเวียนดีขึ้น ลดอาการตึงหรือปวด การหลีกเลี่ยงอากาศเย็นและความชื้น รวมถึงการทำท่าบริหารข้อเข่าแบบเบา ๆ เพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นของข้อและเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบเข่า นอกจากนี้ ควรพักผ่อนให้เพียงพอ และปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้การรักษาได้ผลดีที่สุดในระยะยาว

ใครบ้างที่เหมาะกับการรักษาด้วยวิธีการฝังเข็มรักษาข้อเข่าเสื่อม

1. ผู้สูงอายุที่มีข้อเข่าเสื่อม หรือปวดข้อเข่าเรื้อรัง

ผู้สูงอายุที่มีอาการปวดเข่า ข้อฝืด เดินลำบาก มีเสียงกรอบแกรบ หรือปวดมากขึ้นเมื่ออากาศเย็นหรือชื้น มักตอบสนองต่อการฝังเข็มได้ดี เนื่องจากการฝังเข็มช่วยกระตุ้นการไหลเวียนของเลือด ลดการอุดกั้นของเส้นลมปราณ และบรรเทาอาการปวดโดยไม่ต้องผ่าตัด

2. ผู้ที่ไม่เหมาะกับการผ่าตัด หรือยังไม่ต้องการผ่าตัด

ผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ หรือผู้ที่ยังไม่พร้อมรับการผ่าตัด สามารถเลือกการฝังเข็มเป็นทางเลือกในการรักษา เพื่อบรรเทาอาการและชะลอความเสื่อมของข้อ

3. ผู้ที่ไม่สามารถใช้ยาแก้ปวดต่อเนื่องได้

ผู้ป่วยที่มีปัญหาเกี่ยวกับกระเพาะอาหาร ตับ หรือไต หรือผู้ที่เกิดผลข้างเคียงจากการใช้ยาแก้ปวดเป็นเวลานาน การฝังเข็มช่วยลดความจำเป็นในการใช้ยา และลดความเสี่ยงจากผลข้างเคียงในระยะยาว

4. ผู้ที่มีอาการปวดข้อร่วมกับข้อฝืด ขยับไม่คล่อง

การฝังเข็มเหมาะสำหรับผู้ที่มีอาการปวดร่วมกับความตึง ฝืด หรือรู้สึกข้อไม่คล่อง โดยเฉพาะอาการที่เป็นมากขึ้นในตอนเช้าหรือหลังนั่งนาน ๆ เนื่องจากช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นของข้อและกระตุ้นการทำงานของกล้ามเนื้อรอบข้อเข่า

5. ผู้ที่ต้องการการรักษาแบบองค์รวมและต่อเนื่อง

ผู้ที่ต้องการดูแลสุขภาพในระยะยาว ไม่เน้นเพียงการระงับอาการปวด แต่ต้องการปรับสมดุลร่างกาย ฟื้นฟูการไหลเวียน และเสริมความแข็งแรงของข้อ การฝังเข็มสามารถใช้ร่วมกับการปรับพฤติกรรม การออกกำลังกาย และการดูแลตนเองในชีวิตประจำวันได้อย่างเหมาะสม

วิธีดูแลข้อเข่าให้ห่างไกลข้อเข่าเสื่อม

• รักษาน้ำหนักตัวให้เหมาะสม เพื่อลดแรงกดที่ข้อเข่าในทุกการเคลื่อนไหว
• หลีกเลี่ยงท่าที่กดเข่ามาก เช่น การย่อตัวหรือนั่งพับเพียบนาน ๆ ซึ่งเพิ่มแรงกดภายในข้อ
• เสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อขา เพื่อช่วยพยุงข้อเข่าและลดแรงกระแทก
• ป้องกันการบาดเจ็บของเข่า โดยหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่มีแรงกระแทกหรือการบิดเข่ารุนแรง
• ไม่นั่งนานเกินไป และไม่ยืนนานเกินไป

ฝังเข็มรักษาโรคข้อเข่าเสื่อมที่ “ปิยชาติคลินิก”

​ที่ปิยชาติคลินิกเรามีแพทย์ผู้มีประสบการณ์ในการให้คำปรึกษา ตรวจวินิจฉัย แนะนำ และทำการรักษาอย่างเหมาะสมให้กับคนไข้ รวมถึงติดตามการรักษาและประเมินผลอย่างต่อเนื่องหากท่านใดสนใจเกี่ยวกับฝังเข็มรักษาโรคข้อเข่าเสื่อม หากคุณกำลังมองหาคลินิกแพทย์แผนจีนที่ดูแลครบทั้งร่างกายและจิตใจ ที่ปิยชาติคลินิกพร้อมให้บริการโดยทีมแพทย์แผนจีนมากประสบการณ์ ดำเนินกิจการมานานกว่า 10 ปีให้บริการทั้ง ฝังเข็ม ครอบแก้ว และยาจีน ภายใต้มาตรฐานการแพทย์ที่ปลอดภัยและใส่ใจในทุกขั้นตอนสาขาที่เปิดให้บริการ มีดังนี้

1. สาขาพญาไท กรุงเทพมหานคร ​​​เบอร์ติดต่อ : 085-955-9646

2. สาขาพระราม 4 – สวนเพลิน กรุงเทพมหานคร ​เบอร์ติดต่อ : 081-630-3180

3. สาขารังสิต – คลองสี่ ปทุมธานี ​​​เบอร์ติดต่อ : 093-113-4718

4. สาขารัตนาธิเบศร์ – บางบัวทอง นนทบุรี ​​เบอร์ติดต่อ : 065-442-8987

“สงวนลิขสิทธิ์ ห้ามคัดลอกหรือเผยแพร่เพื่อการพาณิชย์โดยไม่ได้รับอนุญาต”

Reference

Sroisong, S., Rueankon, A., Fuongtong, P., & Srathong, P. (2019). การพยาบาลผู้สูงอายุโรคข้อเข่าเสื่อม [Nursing care for elderly people with knee osteoarthritis]. วารสารวิชาการแพทย์เขต 11, 33(2), 197–210.

 
Effects of Traditional Chinese Medicine Rehabilitation Program on Knee Osteoarthritis in Aging Population. (2024). Journal Name, Volume(Issue), pages. Available from PMC: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12379073/

He, H., & Gao, X. (2024). Clinical research progress of traditional Chinese medicine external treatment for knee osteoarthritis. 中医学 (Journal of Traditional Chinese Medicine), 13(11), 2900–2903. https://doi.org/10.12677/tcm.2024.1311428

Ezzo, J., Hadhazy, V., Birch, S., Lao, L., Kaplan, G., Hochberg, M., & Berman, B. M. (2001). Acupuncture for osteoarthritis of the knee: A systematic review. Arthritis & Rheumatism, 44(4), 819–825. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11315921/

RAMA Channel. (2024, June 14). ข้อเข่าเสื่อม ป้องกันอย่างไร? รามา แชนแนล, คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล. https://www.rama.mahidol.ac.th/ramachannel/article/%E0%B9%80%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%A1%E0%B8%95%E0%B8%B1%E0%B8%A7-%E0%B9%80%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%A1%E0%B9%83%E0%B8%88-%E0%B8%81%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B8%82/